Qodir baxşi

Qodir baxşi (asl ismi Abdi Rahimov; 1937–1986) — özbek xalq baxşisi, yetmişga yaqin dostonni yoddan bilgan dostonçi va bir neça çolğu asbobini mohirona çalgan sozanda. ÖzME'ga köra, u 1937-yil 16-aprelda Dehqonobod tumanidagi Çalka qişloğida dunyoga kelgan va 1986-yil 29-avgustda vafot etgan. «Qodir baxşi» — uning el orasida tanilgan taxallusi.

Doston aytiş sirlarini bölajak baxşi avval öz bobosi Turdi baxşidan örgangan, keyinroq Umir şoir Safar öğlining şogirdi bölgan. ÖzME ma'lumotiça, u on sakkiz yoşidayoq ustozlardan ajralib, mustaqil ijro qila boşlagan. San'at bilan bir qatorda oliy ma'lumot ham olgan: 1966-yilda Buxoro pedagogika institutini bitirgan.

1960-yillarda Qodir baxşi Qaşqadaryo va Surxondaryo, şuningdek, qöşni Tojikiston va Turkmanistonda yaşagan keksa baxşilar bilan yaqin muloqotda bölgan. Ulardan doston matnlarini, ijro yöllarini va dömbira çertiş mahoratini özlaştirib, öz repertuarini sezilarli boyitgan.

ÖzME uning bilgan asarlarini boy va xilma-xil deb ta'riflaydi. Baxşi ijro etgan dostonlar orasida qahramonlik eposi «Alpomiş», «Yodgor», «Kuntuğmiş», «Rustam», «Murodxon», «Zaydinoy», «Şahidnoma», işqiy-romanik «Şirin bilan Şakar», «Yusuf bilan Ahmad», «Yusuf va Zulayho», Göröğli turkumiga oid «Göröğlining tuğilişi» va «Göröğli va Yunus pari» bor. Hammasi bölib u yetmişga yaqin doston, köp sonli terma va ertak bilgan. Biroq bu merosning ozgina qismi, bir neça terma bilan birga, yozib olinib, keyingi avlodlarga yetib kelgan.

Qodir baxşini zamondoşlaridan nafaqat bilgan dostonlarining köpligi, balki yoqimli, jarangdor ovozi va turli sozlarni erkin çala oliş qobiliyati ajratib turgan. Dömbiradan taşqari u dutor, rubob, tor, ğijjak va qöbizda ham kuy çalgan. Ba'zan doston yoki termani şu asboblar jörligida aytgan, ba'zan esa, aksinça, boşqa sozlarga xos kuylarni dömbirada qayta ijro etgan.

ÖzME'ga köra, Qodir baxşi respublika baxşilari köriktanlovida beş marta ğolib çiqqan, 1971-yilda Moskvada va 1974-yilda Parijda ötkazilgan xalq ijodkorlarining xalqaro kongresslari laureati bölgan. Uning ijrosidagi «Oyçinor» (1984) va «Jorxun maston» (1989) dostonlari, «Norguloy» dostonidan parça hamda bir qator termalar kitob holida naşr etilgan. Baxşi nomi kinoteatr va maktabga berilgan, Dehqonobodda esa uning uy-muzeyi oçilgan.