Seyşell orollari

Seyşell orollari (rasmiy nomi — Seyşell Respublikasi) — Hind okeanida joylaşgan orol davlat. Poytaxti — Mae orolidagi Viktoriya şahri. Davlat BMT va Hamdöstlik a'zosi.

Orollar qadimda arab va hind dengizçilariga ma'lum bölgan. Rus tilidagi maqolaga köra, orollarda arablarning 9–10-asrlarga oid qabrlari saqlangan va ular kaşf etilganda odam yaşamagan. 1609-yilda orollarga ingliz dengizçilari kelgan (ingliz tilidagi maqolada kapitan Aleksandr Sharpey ekspeditsiyasi qayd etilgan).

Orollarni fransuzlar egallab, Fransiya moliya vaziri Moro de Seşell nomi bilan atagan. Rus tilidagi maqolaga köra, fransuzlar 1756-yildan doimiy aholi punktlari barpo qilgan va plantatsiyalar taşkil etgan; Madagaskar va Şarqiy Afrikadan qullar olib kelingan. 1794-yilda orollarni inglizlar egallagan, 1814-yilgi Parij şartnomasiga köra ular rasman Britaniya mulkiga aylangan. 1903-yildan alohida Britaniya mustamlakasi bölgan. 1976-yil 29-iyunda mustaqillikka erişilgan.

1977-yilda töntariş natijasida Frans Alber Rene hokimiyatga kelgan. 1979-yilgi konstitutsiya bir partiyaviy tizimni örnatgan; 1993-yilda yangi konstitutsiya qabul qilingan va köp partiyaviylik joriy etilgan. Rene 2004-yilda prezidentlikni vitse-prezident Jeyms Mişelga topşirgan. Ingliz tilidagi maqolaga köra, 2020-yilda muxolifat nomzodi Vavel Ramkalavan prezident saylangan, 2025-yil oktabrida esa Patrik Erminie saylovda ğalaba qozongan.

Orollarning ayrimlari materikdan, ayrimlari marjonlardan hosil bölgan. Eng baland joyi — Mae orolidagi 905 m. Yirik orollari — Mae, Siluet, Praslen va La-Dig. Iqlimi ekvatorial-dengiz iqlimi bölib, örtaça oylik harorat 26—28°. Marjon orollaridagi ohaktoşlar namni saqlamaydi, şu sabab ularni xöjalikda özlaştiriş qiyin. Yirik orollarning içki qismida tropik örmonlar saqlangan, seyşell palmasi şu yerda ösadi. Yirik filsimon toşbaqalar yaşaydi; Aldabra va boşqa rezervatlar hamda dengiz milliy boği bor.

Maydoni haqida manbalar bir xil emas: özbekça maqolada 405 km², rus tilidagi maqolada 459 km². Orollar soni ingliz va rus maqolalarida 115 ta deb körsatilgan.

Seyşell orollari — prezidentlik respublikasi. Prezident davlat boşliği bölib, 5 yil muddatga umumxalq saylovida saylanadi. Qonun çiqaruvçi hokimiyat — Milliy majlis (35 a'zo), ijroiya hokimiyatni prezident va hukumat amalga oşiradi. Amaldagi konstitutsiya 1993-yilda qabul qilingan.

Özbekça maqolada mamlakat agrar deb ta'riflangan; rus va ingliz tilidagi maqolalarda esa iqtisodiyotning asosi sayyohlik va baliqçilik, deyiladi. Kokos palmasi, dolçin, vanil, çoy va boşqa ekinlar yetiştiriladi. Çetga baliq mahsulotlari (rus maqolasiga köra, asosan konservalangan tunes), kopra, vanil va dolçin çiqariladi. Mae orolida xalqaro aeroport bor. Pul birligi — seyşell rupiyasi.

Aholining aksariyati kreollar bölib, hindlar, malagasilar, xitoylar va inglizlar ham yaşaydi. Rasmiy tillar — kreol, ingliz va fransuz tillari. Aholining köpçiligi katolik. Madaniyat fransuz, britaniya va afrika ta'sirlarining aralaşmasi, xitoy va hind elementlari bilan boyigan. Radioeşittiriş 1941-yildan olib borilgan, milliy axborot agentligi 1979-yilda tuzilgan.