Şovot tumani

Şovot tumani — Xorazm viloyatining şimoli-ğarbidagi tuman; markazi — Şovot şaharçasi. Rusça Vikipediyaga köra, tuman markazi Şovot kanalining çap qirğoğida, viloyat markazi Urgançdan 40 km uzoqlikda joylaşgan. Tuman ğarb va şimolda Turkmaniston bilan çegaradoş bölib, hududida qadimgi Xorazmning bir qator qal'a xarobalari saqlangan.1

ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentyabrda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1938-yilda u yangi tuzilgan Xorazm viloyati tarkibiga kiritilgan.

Tuman janubda Qöşköpir, janubi-şarqda Urganç, şarqda Yangibozor, şimoli-şarqda Gurlan tumanlari bilan, şimol, şimoli-ğarb va ğarbda esa Turkmaniston bilan çegaralanadi. Maydoni 460 km². Yer yuzasi tekislik bölib, şimolga tomon asta pasayib boradi.

Iqlimi keskin kontinental: yozi quruq va issiq, qişi sovuq. ÖzME'ga köra, yanvarning örtaça harorati −6°, iyulniki 27°; eng past harorat −32° gaça tuşib, eng yuqorisi 45–46° gaça kötariladi. Yiliga atigi 87–89 mm yoğin yoğadi, vegetatsiya davri 200–210 kun. Hududdan Şovot kanali, şuningdek Dovdon, Yormiş, Udaçi va Begyop kanallari ötadi; zax suvlar Ğozovot–Dovdon va Şovot kollektorlari orqali oqiziladi. Tuproği asosan şörlangan, qumli tuproqlar ham bor. Yovvoyi ösimliklardan yulğun, turanğil, yantoq, ajriq va qamiş, hayvonlardan quyon, börsiq, tulki, çiyaböri, ondatra, quşlardan qirğovul, bedana va ördak uçraydi.

ÖzME'ga köra, 2004-yilda aholi 126,2 ming kişi bölgan; ularning 98,5 foizi özbeklar, qolganlari qozoq, turkman, tatar, rus, koreys va qoraqalpoqlar. Şaharçada 15,8 ming, qişloqlarda 110,4 ming kişi yaşagan, örtaça ziçlik 1 km² ga 274 kişi. Rusça Vikipediyaga köra, 2021-yilda aholi soni 171,7 ming kişiga yetgan. Tuman tarkibida ÖzME davrida 1 şaharça va 11 qişloq fuqarolari yiğini bölgan; Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yilda şaharçalar soni yettitaga yetgan.

Tuman xöjaligi asosan qişloq xöjaligiga ixtisoslaşgan, yetakçi tarmoq — paxtaçilik. ÖzME'ga köra, 2004-yilda 25,7 ming gektar ekin maydonining 11,4 ming gektariga paxta, 9,3 ming gektariga don ekilgan, kartoşka, sabzavot, poliz va ozuqa ekinlari ham yetiştirilgan. Çorvaçilikda 49,5 ming boş qoramol, 18,2 ming qöy-eçki va 137 ming parranda boqilgan. Sanoatdan paxta tozalaş va podşipnik zavodlari, un kombinati, çarm mahsulotlari fabrikasi hamda Özbekiston–Germaniya «Şovotteks» qöşma korxonasi nomlari keltiriladi. Rusça Vikipediyaga köra, keyinçalik «Uztex» töqimaçilik fabrikasi, paxta tozalaş va asfalt-beton zavodlari işga tuşgan; aholi baliqçilik va hunarmandçilik bilan ham şuğullanadi.

Şovotdan Toşkentga yölovçi poyezdlari qatnaydi, tuman avtomobil va temir yöllar orqali Qoraqalpoğiston, Turkmaniston va Rossiya bilan boğlangan.

ÖzME'ga köra, 2003/2004 öquv yilida 51 maktabda qariyb 32 ming öquvçi ta'lim olgan; tumanda kasb-hunar kollejlari, musiqa va sport maktablari, 45 kutubxona, Komiljon Otaniyozov nomidagi madaniyat va istirohat boği, Zarif Ramatov nomidagi muzey, «Obi hayot» va «Şovot» sanatoriylari bor.

Tuman hududida Vayangonbobo, Katqal'a va Tuproqqal'a arxeologik yodgorliklari, XV asrga oid Vayangonbobo maqbarasi va Yusuf Hamadoniyning ramziy maqbarasi joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, «Devsolgan» nomi bilan ham ataladigan Katqal'a trapetsiyasimon rejali, qalin devorli şahar xarobasi bölib, unda miloddan avvalgi IV–III asrlardan XIX asrgaça bölgan bir neça hayot bosqiçi qayd etilgan. 1932-yildan «Şovot istiqboli» tuman gazetasi çiqadi.