Turkiston
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Turkiston (qozoqça: Tүrkіstan, Türkıstan) — Qozoğiston janubidagi şahar, Sirdaryo yaqinida joylaşgan. 2018-yil 19-iyundan Turkiston viloyatining ma'muriy markazi. Şaharning eng maşhur tarixiy va madaniy boyligi YuNESKOning Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan Xöja Ahmad Yassaviy maqbarasidir.
Tarixi
13Turkiston qadimiy şaharlardan biri. Arab geograflari asarlariga köra, 4–10-asrlarda uning örnida Şavgar (Şovajar) şahri bölgan. 12–16-asrlarda şahar Yassi deb atalgan. „Turkiston“ nomi 16-asrdan ma'lum; öşa davrda şahar Hazrati Turkiston nomi bilan ham maşhur bölgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada bu nom Ahmad Yassaviyga nisbatan işlatilgan „Hazrat-i-Turkistan“ iborasidan kelib çiqqan deyiladi.
14-asrning oxirida (1396—1398-yillarda) Amir Temur Yassaviy qabri ustida maqbara qurdirgan. Şahar 16–17-asrlarda Qozoq xonligining poytaxti bölgan; bu davrni inglizça Vikipediya 16–18-asrlar deb körsatadi. Turkistonda Abilayxon, Abulxayrxon, Işimxon va boşqa qozoq xonlarining maqbaralari bor. Qozoq xonligining Xitoy va Junğor xonliklari bilan uruşi paytida Amir Umarxon Turkistonni Qöqon xonligi tarkibiga kiritgan. 1864-yilda şaharni Rossiya qöşinlari bosib oldi; 1867-yildan Sirdaryo viloyati tarkibida böldi. 1932—2018-yillarda şahar Janubiy Qozoğiston (Çimkent) viloyati tarkibida edi; 2018-yilda viloyat Turkiston viloyatiga aylantirilib, markazi Turkistonga köçirildi. 2000-yilda şaharning 1500 yillik yubileyi nişonlandi. 2021-yilda Turkiy davlatlar taşkiloti Turkistonni „Turk dunyosining ma'naviy poytaxti“ deb e'lon qildi.
Geografiyasi
13Şahar Çimkentdan taxminan 160 km şimoli-ğarbda, Qizilörda va Toşkent örtasidagi temir yöl yoqasida joylaşgan. Olmaotadan poyezdda qariyb 20 soatlik yöl. Iqlimi salqin yarim qurğoqçil (Köppen BSk): qişi qisqa va sovuq, yozi uzoq, quruq va juda issiq. Yoğingarçilikning katta qismi keç kuz va keç bahor oraliğiga töğri keladi.
Aholisi
13Aholi soni manbalarda turliça berilgan: 1999-yilda 102 505, 2009-yilda 142 899 kişi; 2019-yilgi röyxatga olişda 165 000 kişi (inglizça Vikipediya). Özbekça Vikipediya hozirgi aholini 220 133 kişi deydi, rusça Vikipediya esa 2025-yil boşiga 237 478 kişi deb körsatadi. Millat tarkibi ham farq qiladi: rusça Vikipediyada (2025-yil boşi) qozoqlar 66,96 %, özbeklar 30,21 %; inglizça Vikipediyada qozoqlar 52,5 %, özbeklar 45,2 %. Özbekça Vikipediyaga köra, şaharda 46 millat vakillari yaşaydi.
Iqtisodiyoti
13Turkistonda paxta tozalaş, maşinasozlik, tikuv-trikotaj, antibiotiklar işlab çiqariş, quriliş materiallari va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Rusça Vikipediyada 13 sanoat obyekti, jumladan „Yasi KPO“ paxta tozalaş zavodi va „KUAT“ maşinasozlik zavodi tilga olinadi. Şahar yirik savdo markazi hisoblanadi. Transportda avtobus va taksilar qatnaydi; Hazrati Sulton xalqaro aeroporti xizmat körsatadi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şahar sufiy musulmonlar ziyorat qiladigan joy hisoblanadi. Xöja Ahmad Yassaviy maqbarasi planda 46,5 × 65,5 metr; uning markaziy zali qozonxona (qozondiq) ustidagi gumbaz diametri 18,2 metr. Maqbarada diametri 2,45 metr bölgan qozon saqlanadi. Şaharda yana Rabiya Sulton Begim maqbarasi, yer osti Hilvat masjidi, muzeylar va qozoq xonlari maqbaralari bor. 2021-yilda oçilgan Karvonsaroy — Markaziy Osiyodagi eng yirik turizm majmuasi. Şaharda universitetlar, jumladan Xöja Ahmad Yassaviy nomidagi Xalqaro qozoq-turk universiteti faoliyat körsatadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Turkiston // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/722 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATurkiston. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/722
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/722
Raqamlarda
Aholi soni · 2019-yil
165 ming kişi
−27,5 %2009-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q848638wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q401543wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.