Ulan-Bator
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ulan-Bator (möğulça: Ulaanbaatar, Ulaanbaatar; «Qizil botir») — Möğulistonning poytaxti va eng katta şahri. U alohida ma'muriy birlik sifatida ajratilgan.
Tarixi
1,3Şahar 1639-yilda buddaviy monastir markazi sifatida ttaşkil topgan va Өrgөө (Urga; «saroy, qarorgoh») deb atalgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, u köçma monastir-şahar bölib, joyini 29 marta özgartirgan va 1778-yilda hozirgi joyiga butunlay joylaşgan. Urga Bogdo-gegen (Jebtsundamba Xutuxtu) qarorgohi bölgan. 1706-yildan u Ix Xüree («Katta monastir»), 1911-yildan Niyslel Xüree («Poytaxt monastiri») deb atalgan. 1778-yildan keyin şahar Bogdo-gegen bilan birga ikki Qing amban qarorgohi ham bölib, Taşqi Möğuliston ma'muriy markazi hisoblangan. Taşqi Möğuliston Muxtoriyati davrida (1911 yildan) uning eng yirik şahri edi.
1921-yilda şahar Möğul Xalq armiyasi, RSFSR va Uzoq Şarq Respublikasi qöşinlari tomonidan egallandi. Sana haqida manbalar turliça: Özbekça Vikipediya 1921-yil 6-iyulda şahar Möğuliston Xalq Respublikasi poytaxti deb e'lon qilinganini yozsa, rusça Vikipediya 6-iyulda qizillar şaharni egallaganini bildiradi. Nomi haqida ham ikki xil ma'lumot bor: rusça va inglizça manbalarga köra, Ulan-Bator nomi 1924-yilda berilgan (inglizça manbada 29-oktabr sanasi keltiriladi). Rusça Vikipediyaga köra, 1-Buyuk Xuraldonda köpçilik delegatlar «Bator-xoto» nomini yoqlagan, biroq Komintern vakili T. R. Risqulov taklifi bilan «Ulan-Bator-xoto» nomi qabul qilingan.
Rejalaştirilgan zamonaviy şahar Möğuliston Xalq Respublikasi davrida şakllangan. 1989–1990-yillarda şaharda ommaviy namoyişlar bölib, demokratik özgarişlarga olib keldi. 2007-yilda aholisi bir milliondan oşdi. 2016-yilda yangi xalqaro aeroport oçilgan.
Geografiyasi
1,3Şahar Tuul daryosi vodiysida, dengiz sathidan taxminan 1300–1350 m balandlikda joylaşgan va daryo böylab 25–30 km ga çözilgan. Rusça Vikipediyaga köra, maydoni 4704,4 km². Ma'muriy jihatdan şaharga Bogd-Xon-Uul massivi (2256,3 m) ham kiradi. Iqlimi keskin kontinental xususiyatli toğ iqlimi; qiş uzoq va qattiq, yoz salqin, yillik örtaça harorat −0,4 °C. Inglizça Vikipediyaga köra, bu dunyo poytaxtlari orasida eng past yillik örtaça harorat.
Aholisi
1,3Aholi soni haqida manbalar turliça: özbekça Vikipediyada 2012-yil böyiça 1,2 milliondan ortiq, rusça Vikipediyada 2017-yil noyabrida 1 405 000, inglizça Vikipediyada 1,79 million (boşqa joyda 2022-yil dekabrida 1,6 milliondan sal köp, mamlakat aholisining qariyb yarmi). 1990-yildan keyin boşqa hududlardan köçib kelganlar tufayli aholi tez ösgan; ularning katta qismi ğir (yurta) mahallalarida yaşaydi, bu qişda havo ifloslanişiga sabab bölgan.
Iqtisodiyoti
1,3Ulan-Bator — mamlakatning yirik sanoat, savdo, moliya va transport markazi. Özbekça Vikipediyaga köra, yalpi sanoat mahsulotining yarmidan köpi şu yerda işlab çiqariladi. Yengil sanoat (jun yuviş, pöstin tikiş, kön işlab çiqariş), poligrafiya, quriliş materiallari, yoğoçsozlik, metallsozlik, oziq-ovqat sanoati va issiqlik elektr stansiyalari mavjud. Şahar temir yöl orqali Rossiya va Xitoy temir yöllariga ulanadi, xalqaro aeroport xizmat qiladi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
1,3Şaharda Möğuliston Fanlar akademiyasi, muzeylar va teatrlar bor. 1835-yilda asos solingan Gandantegçenling monastiri hozirgaça eng yirik buddaviy monastir hisoblanadi. Bogdo-xon saroyi va Çoyjin lama sumi ham tarixiy yodgorliklar qatoriga kiradi. Sux-Bator maydoni şaharning boş maydoni bölib, Hukumat uyi şu yerda joylaşgan. Muqaddas Bogd-Xon-Uul toği YUNESKO Butunjahon merosi dastlabki röyxatiga kiritilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ulan-Bator // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/556 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAUlan-Bator. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/556
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/556
Raqamlarda
Aholi soni · 2019-yil
1,5 mln kişi
+2,6 %2018-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q23430wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q711wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.