Uruğ (zoologiya)

Uruğ, yoki avlod (lotinça genus) — Zoologiyada tur bilan oila orasida turadigan asosiy taksonomik kategoriya. ÖzME ta'rifiga köra, u kelib çiqişi jihatidan bir-biriga yaqin, ya'ni umumiy ajdoddan tarqalgan turlarni bir guruhga birlaştiradi. Botanikada bu darajaga mos keladigan kategoriya özbek tilida turkum deb ataladi.12

Biologik tasnifda (q. Taksonomiya) uruğ turdan yuqori, oiladan esa past turadi. ÖzME'ga köra, yaqin uruğlar bitta oilaga kiritiladi, ammo uruğ bilan oila orasida oraliq daraja — kenja oila ham bölişi mumkin. Rusça Vikipediyaga köra, uruğ va oila orasida triba degan daraja ham qöllanadi. Köp turli uruğlar odatda kenja uruğlarga ajratiladi.

ÖzME misol tariqasida itsimonlarni keltiradi: böri, çiyaböri, koyot va it kabi özaro öxşaş turlar böri uruğiga, oddiy tulki, qarsaq, afğon tulkisi va boşqalar esa tulkilar uruğiga kiradi. Inglizça Vikipediyaga köra, şer (Panthera leo) va yaguar (Panthera onca) bir uruğ — Panthera'ga mansub, bu uruğ esa muşuksimonlar oilasining bir qismidir.

Bir uruğdagi turlar soni juda turliça. ÖzME'ga köra, ayrim uruğlar faqat bitta turdan iborat — masalan, yenotsimon it uruği, ba'zi haşarotlar uruği esa mingga yaqin turni öz içiga oladi. Rusça Vikipediya şunga köra uruğlarni monotip (bir turli), oligotip (kam turli) va politip (köp turli) uruğlarga ajratadi.

Inglizça va rusça Vikipediyaga köra, uruğning ilmiy nomi bitta sözdan iborat, lotin alifbosida va lotin grammatikasi qoidalariga böysunib yoziladi hamda boş harf bilan boşlanadi. Binar nomenklaturada tur nomi ikki qismdan tuziladi: birinçisi — uruğ nomi, ikkinçisi — turning öz epiteti. Masalan, kulrang börining ilmiy nomi Canis lupus bölib, undagi Canis — uruğ nomi. Bir kodeks doirasida ikki xil uruğga bir xil nom berilişi taqiqlanadi; ammo ösimlik va hayvon uruğlarining nomlari tasodifan bir-biriga mos kelişi mumkin.

Inglizça Vikipediyaga köra, uruğ haqidagi zamonaviy tuşunçaning asosçisi fransuz botanigi Jozef Pitton de Turnefor hisoblanadi, atamani esa 1753-yilda Karl Linney keng muomalaga kiritgan.