Vasiliy Leontyev

Vasiliy Vasilyeviç Leontyev (1905-yil 5-avgust — 1999-yil 5-fevral, Nyu-York) — rus asli amerikalik iqtisodçi, tarmoqlararo tahlilning, ya'ni «xarajatlar — işlab çiqariş» (input — output) usulining yaratuvçisi. 1973-yilda iqtisodiyot böyiça Nobel mukofotiga sazovor bölgan.12

ÖzME iqtisodçini 1906-yil 5-avgustda Sankt-Peterburgda tuğilgan, 7-fevralda vafot etgan deb körsatadi. Rusça va Inglizça Vikipediyaga köra esa u 1905-yil 5-avgustda Myunxenda tuğilib, Petrogradda ulğaygan va 1999-yil 5-fevralda vafot etgan.

Leontyev iqtisod professori oilasida tarbiyalangan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1921-yilda 15 yoşida Petrograd universitetiga kirgan; ÖzME'ga köra, 1925-yilda Leningrad universitetini tamomlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, talabalik yillarida akademik erkinlik tarafdorlari bilan birga bölgani uçun bir neça marta hibsga olingan. Rusça Vikipediya qayd etişiça, yozgan ilmiy maqolasi çop etilişi taqiqlangaç, u mamlakatdan ketişga qaror qilgan. 1925-yilda davolaniş uçun Germaniyaga çiqişga ruxsat olgan.

ÖzME'ga köra, Leontyev 1925—1928-yillarda Berlin universitetida tahsil olib, 1928-yilda doktorlik darajasini olgan. 1931-yilda AQŞga köçgan. U 1932—1975-yillarda Garvard universitetida, 1975-yildan Nyu-York universitetida professor bölib işlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, Nyu-Yorkda u iqtisodiy tahlil institutiga asos solgan va unga rahbarlik qilgan.

Leontyevning asosiy yutuği — iqtisodiyot tarmoqlari örtasidagi özaro boğliqlikni körsatadigan matematik model. ÖzME'ga köra, u F. Kene va boşqa iqtisodçilarning ğoyalarini rivojlantirib, iqtisodiy tizimning turli qismlari qanday boğlanganini ifodalaydigan modellar yaratgan va ularni AQŞ iqtisodiyotining tarmoqlararo balansini tuzişda qöllagan. Bu borada uning «Amerika iqtisodiyoti tuzilmasini örganiş» (1953) va «Xarajatlar — işlab çiqariş modelining iqtisodiy tahlili» (1966) asarlari muhim örin tutadi.

Inglizça Vikipediyaga köra, 1949-yilda Leontyev Garvarddagi ilk kompyuterlardan biri yordamida AQŞ iqtisodiyotini 500 tarmoqqa ajratib hisob-kitob qilgan; bu kompyuterning matematik modellaştirişdagi dastlabki jiddiy qöllanilişlaridan biri bölgan. Usul bir tarmoqdagi işlab çiqariş özgarsa, boşqa tarmoqlarga qança xomaşyo va resurs kerak bölişini baholaş imkonini beradi.

ÖzME'ga köra, bu usul mamlakat iqtisodiyotini prognozlaş va rejalaştirişda, investitsiya, soliq, taşqi savdo siyosati va harbiy xarajatlarning xalq xöjaligiga ta'sirini baholaşda keng qöllanadi. Leontyev xalqaro savdo, tabiiy resurslar iqtisodiyoti, indekslar tuziş, talab va taklif, iqtisodiy sikllar masalalarini ham tadqiq qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, xalqaro savdoni örganib, u AQŞ eksporti importga nisbatan köproq mehnat talab qilişini aniqlagan; bu kutilmagan natija «Leontyev paradoksi» nomini olgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, Leontyevning tört nafar doktoranti — Pol Samuelson, Robert Solou, Vernon Smit va Tomas Şelling ham keyinçalik Nobel mukofotiga sazovor bölgan. U iqtisodiyotni örganişda real statistik ma'lumotlarga tayaniş tarafdori bölgan va asossiz nazariy farazlarni tanqid qilgan.