Yamal-Nenets muxtor okrugi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Yamal-Nenets muxtor okrugi — Rossiya Federatsiyasining subyekti, Ğarbiy Sibirning şimolida joylaşgan va Tyumen viloyati tarkibiga kiradigan muxtor okrug. Rusça Vikipediyaga köra, u Yamal yarim oroli va nenets xalqi nomi bilan atalgan. Okrug şimoli-ğarbda Arxangelsk viloyati va Nenets muxtor okrugi, ğarbda Komi Respublikasi, janubda Xanti-Mansi muxtor okrugi, şarqda Krasnoyarsk ölkasi bilan çegaradoş, şimoldan Kara dengizi bilan öralgan. Ma'muriy markazi — Salexard şahri; Noviy Urengoy va Noyabrsk şaharlari esa markazdan kattaroq.1
Tarixi
13ÖzME'ga köra, okrug 1930-yil 10-dekabrda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, dastlab u Ural viloyati tarkibida milliy okrug sifatida tuzilgan, 1944-yildan Tyumen viloyatiga kiritilgan. Bu yerlardagi rus davlatçiligining boşlanişi 1595-yilda kazaklar Obdorsk qal'asini barpo etgani bilan boğlanadi; bu qal'a öşa davrda Sibirdagi eng şimoliy rus manzilgohi bölgan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, okrug maydoni 750,3 ming km². U Yamal, Taz va Gidan yarim orollarini hamda Beliy, Oleniy, Şokalskiy kabi orollarni öz içiga oladi. Hududning köp qismi örtaça 50–100 m balandlikdagi pasttekislik; faqat ğarbda Qutbiy Uralning şarqiy yon bağirlari joylaşgan, ularning eng baland nuqtasi Payer toği (1499 m). Rusça Vikipediyaga köra, okrug Uzoq Şimol hududlariga kiradi va maydonining yarmidan köpi Qutb doirasidan şimolda yotadi.
Iqlimi keskin kontinental va juda sovuq. ÖzME qiş 9 oy davom etişini, yanvarning örtaça harorati -22° dan -26° gaça, iyulniki 4–14° ekanini qayd etadi. Rusça Vikipediyaga köra, iqlimga köp yillik muzloq, sovuq Kara dengizi va köplab köl, botqoqlarning yaqinligi ta'sir qiladi. Yirik daryolar — Ob (quyi oqimi), Nadim, Pur, Taz va Poluy. Hududning törtdan uç qismini tundra va örmonli tundra egallaydi; bu yerda şimol buğusi, oq quyon, oq va tundra kakliklari yaşaydi, daryo va köllar baliqqa boy.
Aholisi
13ÖzME 2002-yilda aholini 507,4 ming kişi deb körsatgan, ulardan 83,4 foizi şaharlarda yaşagan. Aholining asosiy qismini ruslar va nenetslar taşkil etadi; ukrainlar, tatarlar, xantilar, komilar, selkuplar va boşqa xalqlar vakillari ham bor. Rusça Vikipediyaga köra, okrugda tabiiy ösiş barqaror: masalan, 2010-yilda 8309 kişi tuğilgan, 2885 kişi vafot etgan.
Xöjaligi
13Okrug iqtisodiyotining asosi — neft va gaz qazib oliş. Rusça Vikipediyaga köra, okrug uğlevodorod, ayniqsa tabiiy gaz zaxiralari böyiça Rossiyada yetakçi örinlardan birida turadi. Gazning taxminan 90 foizini Gazprom kompaniyasi qazib oladi. 2009-yilda bu yerda mamlakatda olingan gazning qariyb yarmi qazib olingan, 2011-yilda esa Rossiya neftining 7,1 foizi şu okrug hissasiga töğri kelgan.
ÖzME'ga köra, an'anaviy tarmoqlar — buğuçilik, baliq ovlaş, möynali hayvonlarni ovlaş va darrandaçilik ham saqlanib qolgan; buğuçilik böyiça okrug Rossiyada Çukotkadan keyin ikkinçi örinda turgan.
Transporti
13Rusça Vikipediyaga köra, muzloq yerlar va aholining siyrakligi tufayli transport tarmoği kam rivojlangan, yuklarning asosiy qismi yozgi navigatsiya davrida dengiz va daryo orqali taşiladi. ÖzME'ga köra, Ob daryosi va uning irmoqlarida hamda Ob qöltiğida muntazam kema qatnovi bor, Labitnangi posyolkasidan Ural orqali Seyda stansiyasigaça temir yöl ötgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Yamal-Nenets muxtor okrugi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4233 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAYamal-Nenets muxtor okrugi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4233
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4233
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ямало-Ненецкий автономный округru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 10-jild, 37–38-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 37–38-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.