Zangiota majmuasi

Zangiota majmuasi — Toşkent viloyatidagi Zangiota qişloğida joylaşgan me'moriy yodgorlik va ziyoratgoh. Uning markazida tasavvuf şayxi Zangi ota qabri ustiga qurilgan maqbara turadi; atrofidagi binolar bir neça asr davomida qöşilib borgan. ÖzME majmuani 15–20-asrlarga oid yodgorlik sifatida tavsiflaydi.1

Rusça Vikipediyaga köra, Zangi otaning asl ismi — şayx Oy Xöja ibn Toj Xöja ibn Mansur. «Zangi ota» laqabi «qora ota» degan ma'noni anglatadi. U Arslon bobo avlodlaridan bölgan oilada tuğilgan va Ahmad Yassaviy silsilasidagi şogirdlardan biri hisoblanadi. Uning rafiqasi Anbar ona (Anbar bibi) ham şu yerda dafn etilgan, ikkala qabr ham hozirgaça ziyorat qilinadi.

ÖzME ma'lumotiga köra, majmuaga Zangiota va Anbar bibi maqbaralari, madrasa, masjid, xonaqoh bilan şiypon, minora, darvozaxona va hovuz kiradi. Anbar bibi maqbarasi, hovuz, şiypon va darvozaxona boşqa binolardan ajralgan holda turadi. Zangiota maqbarasi esa madrasa va masjid bilan bir qatorda joylaşgan; ularning umumiy hovlisiga şimoli-şarqiy va şimoli-ğarbiy tomonlardagi darvozalardan kiriladi. Maqbaraga ikki çeti teraklar bilan qoplangan xiyobon olib boradi. Janub tomondan majmuaga devor bilan öralgan qadimiy qabriston kelib tutaşadi, maqbaraning peştoqi hovliga, qolgan uç tomoni esa qabristonga qaragan.

ÖzME'ga köra, maqbara dastlab tört xonadan — ziyoratxona, görxona va ularning ikki yonidagi kiçik xonalardan iborat, bezaksiz bino bölgan. Xonalarning gumbazlari turliça, görxonadagi oq marmar qabrtoşi esa nozik öyma naqş va arabça bitiklar bilan bezatilgan. Keyinroq bino oldiga peştoq qöşilib, koşin bilan pardozlangan: taşqi devorlar sirlangan ğiştçalar va rang-barang öymakor koşinlar bilan qoplangan, mehrob atrofiga «P» şaklidagi koşin va yozuv işlangan, gumbaz ostidagi naqşlarga zarhal yugurtirilgan. ÖzME maqbara Amir Temur buyruği bilan 14-asrning 80-yillarida qurilgani, bezak işlari esa Uluğbek davrida, 15-asrning 20-yillarida bajarilgani aniqlanganini qayd etadi; rusça Vikipediya qurilişni 14-asrning 90-yillariga nisbat beradi. 16–17-asrlarda peştoq va gumbazlar ta'mirlangan.

1832-yilda maqbara yonida bir qavatli madrasa hamda namozgoh masjidi barpo etilgan. ÖzME'ga köra, madrasa qator hujralar, ikki darvozaxona va darsxona vazifasini bajargan uçta kattaroq xonadan iborat bölgan. 1870-yilda majmua ta'mirdan çiqarilib, namozgohga peşayvon qöşilgan; uni qöqonlik usta hoji Muhammad bezagan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1990-yillarda majmua yana ommaviy ziyoratgohga aylangan, binolar ta'mirlanib, maqbaralar peştoqi va madrasaning hovli tomoni sirli bezak bilan boyitilgan. 2013-yilda hududni kengaytiriş haqida qaror qabul qilingan. Eski namozgoh masjidi asl holiça qoldirilib, unga yangi bino va minora qöşilgan. Madrasaning 1930–1940-yillarda şoşilinç qurilgan hujralari va 1915-yilgi minora buzib taşlangan; natijada madrasaga 16-asrdagi «P» şaklidagi rejasi qaytarilgan, böşagan joyda bayram namozlari uçun maydon paydo bölgan. Majmua atrofi xiyobonlar, hovuzlar va dam oliş joylari bilan obodonlaştirilgan. ÖzME ta'kidlaganidek, yodgorlik davlat muhofazasiga olingan.