Aşraf Xotakiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Aşraf Hotaki
Öqiş: 2 daqiqa
Şoh Aşraf Xotakiy (Aşraf Gilzoyi) — Xotakiy sulolasining hukmdori, Abdulaziz Xotakiyning öğli. U 1725-yildan 1729-yilgaça Fors şohi bölgan va 1730-yilda vafot etgan.
Kelib çiqişi va dastlabki faoliyati
13Aşraf gilzoy puştunlarining xotak qabilasidan edi. U Abdulaziz Xotakiyning öğli va Mir Vays Xotakiyning jiyani hisoblanadi. Ingliz tilidagi Vikipediyada uning Afğoniston janubida tuğilgani va Abdulaziz oilasining kenja emas, katta öğli ekani aytiladi. Aşraf safaviylarga qarşi qözğolon paytida amakivaççasi Mahmud Xotakiy qöşinida qömondon bölib xizmat qilgan va Gulnobod jangida qatnaşgan. Ingliz tilidagi Vikipediya 1722-yilda Isfahon egallanganini va Mahmud bilan Aşrafning munosabatlari yomon bölganini qayd etadi.
Hokimiyatga kelişi
131725-yilda Aşraf amakivaççasi Mahmudni öldirib, taxtga ötirdi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 1725-yil 22-aprelda afğon qöşinining bir qismi Aşrafni zindondan ozod qilib, Mahmudni taxtdan ağdardi, 26-aprelda esa Aşraf Fors şohi deb e'lon qilindi. Rus tilidagi Vikipediya uni Mahmuddan köra moslaşuvçanroq siyosatçi deb tasvirlaydi: unga köra, Aşraf qöşinda intizom örnatib, mahalliy fors aholisiga zulmni töxtatişga va fors zodagonlarini öz tomoniga oğdirişga urindi. Tarixçi Maykl Eksuortning sözlari keltirilib, Aşraf Mahmuddek şafqatsiz, lekin undan hisobkitobliroq edi, deyiladi.
Usmonlilar va ruslar bilan munosabatlar
13Aşraf hukmronligining katta qismi içki va taşqi duşmanlar bilan kuraşda ötdi. U Usmonlilar hujumini töxtatdi; özbekça Vikipediyaga köra Usmonli qöşinini Kirmonşohda mağlub etdi. Ingliz tilidagi Vikipediyada esa qöşinlar 1726-yil noyabrda Xurramobodda töqnaşgani aytiladi. 1727-yil oktyabrda tinçlik bitimi (Hamadon şartnomasi) imzolandi. Rus tilidagi Vikipediyada bitim sanasi 1727-yil sentyabri deb körsatilgan va unga köra Usmonlilarga Ozarbayjon, Kurdiston, Xuzistan hamda Markaziy Eronning bir qismi berilgani yoziladi. Ingliz tilidagi Vikipediya bitimda Aşrafning hokimiyati tan olingani va ratifikatsiya qilinmaganini ta'kidlaydi. Ruslarga qarşi kuraşda Aşraf Langarud yaqinida mağlub bölgan, biroq 1729-yil fevralda Raştda şartnoma imzolagan.
Nodir bilan kuraş va vafoti
13Şoh Tahmasp II qöşini Nodir boşçiligida 1729-yil kuzida Domğon yaqinida Aşraf qöşinini mağlub etdi. Sana manbalarda farq qiladi: özbekça Vikipediyada oktyabr (2-oktyabr), ingliz va rus tilidagi manbalarda 29-sentyabr. Keyingi jang Isfahon yaqinidagi Mörçaxörda böldi. Aşraf Isfahonni tark etib, Şerozga çekindi; Nodir uni yana mağlub etdi. Aşraf Isfahonni tark etişdan oldin sobiq şoh Husaynni öldirgani aytiladi; ingliz tilidagi Vikipediya buni 1726-yilda Usmonli qömondonining xati ortidan sodir bölgan deb bayon qiladi.
Aşrafning ölimi haqida ma'lumotlar turliça. Özbekça Vikipediya uni 1730-yilda Qalot xoni Mir Muhabbatxon Baluj asirga olib qatl etgan deydi; rus tilidagi Vikipediya uni baluj xonlaridan biri öldirganini yozadi; ingliz tilidagi Vikipediya Sistan çegarasi yaqinida balujlar hujumida halok bölganini, balujlarni amakivaççasi Husayn yuborgan bölişi mumkinligini va boşqa rivoyatga köra Husaynning öğli Ibrohim uni otib öldirganini qayd etadi.
Oqibatlari
13Aşrafning ölimi xotakiylarning Forsdagi hukmronligiga yakun yasadi. Afğoniston hududi esa 1738-yilda Nodirşoh Qandahorni zabt etgunga qadar Husayn Xotakiy nazoratida qoldi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Aşraf Xotakiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1186 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAşraf Xotakiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1186
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1186
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q562502wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.