Samandar Termiziy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Samandar Termiziy (töla ismi Xoja Samandar Muhammad ibn Baqo Termiziy, taxallusi Samandar; taxminan 1638, Termiz — taxminan 1740, Qumqörğon tumanidagi Qoptöqay qişloği) — tarixçi, şoir, ulamo va davlat arbobi. ÖzME'ga köra, u aştarxoniylar saroyida voqeanavis bölib xizmat qilgan va «Dastur ul-muluk» hamda «Anis ul-fuqaro» asarlarini yozgan.
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Samandar Termiz sayyidlari xonadonida dunyoga kelgan va Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Faoliyatini Narpayda qozi sifatida boşlagan (1660–1662). Keyin u Şarq va Ğarb ölkalari bölab sayohat qilgan, jumladan, Hindistonda darveş sifatida yaşagan. 1670-yillarda Buxoroga qaytib, aştarxoniy Abdulazizxon saroyida tarixçi-voqeanavis lavozimini egallagan. Subhonqulixon hukmronligi yillarida saroydagi mavqei yanada oşgan.
1678–1680-yillarda Xiva xoni Anuşaxon qöşini Buxoro yerlariga bostirib kirganida, Samandar janglarda bevosita qatnaşib, mardlik körsatgan. ÖzME'ga köra, u elçi sifatida qöşni davlatlarga borgan, Nasafda esa rais, ya'ni muhtasib — şariat tartiblariga rioya qilinişini nazorat qiluvçi diniy mansabdor bölib işlagan.
Asarlari
13Samandar asarlarini fors-tojik tilida yozgan. ÖzME'ga köra, «Dastur ul-muluk» («Podşohlarga qöllanma») 1695-yilda Qarşida, «Anis ul-fuqaro» («Fuqarolar dösti») esa 1734-yilda Termizda yaratilgan.
«Dastur ul-muluk» Buxoro xoni Subhonqulixonga bağişlangan bölib, muqaddima va 22 bobdan tarkib topgan. Unda axloqiy-ta'limiy mazmun tarixiy va adabiy materiallar bilan uyğunlaşgan: muallif hukmdorlarga davlatni adolatli boşqariş haqida qimmatli maslahatlar beradi. Asarda muallif zamonasidagi voqealar ham yoritilgan, xususan, Buxoro xonlari qöşinlarining Xiva xonlari Anuşaxon va Arangxon hujumlariga qarşi olib borgan janglari, Movarounnahr va Xurosonda markaziy hokimiyatga qarşi kötarilgan isyonlar hikoya qilinadi. Şu jihatdan kitob 17-asrning ikkinçi yarmidagi Buxoro xonligi tarixini örganişda muhim manba hisoblanadi.
Qölyozmalari va naşrlari
13ÖzME'ga köra, «Dastur ul-muluk» qölyozmalari Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida va Sankt-Peterburgdagi Şarqşunoslik instituti fondlarida saqlanadi. Asar 1971-yilda Moskvada M. Salohiddinova tarjimasida faksimile bilan rus tilida, 1990-yilda Duşanbeda S. Halimov tayyorlagan nusxada tojik tilida, 1997-yilda Toşkentda J. Esonov tarjimasida özbek tilida çop etilgan. Samandar Termiziy hayoti va merosi haqidagi ma'lumotlar Mirzo Kenjabek tuzgan «Termiz tazkirasi» (2001) kitobida ham jamlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Samandar Termiziy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4073 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASamandar Termiziy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4073
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4073
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 8-jild, 319-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 319-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.