Abulfayzxon
SaqlaşBoşqa nomlari: Abu'l-Fayz Khan
Öqiş: 2 daqiqa
Abulfayzxon — Buxoro xonligining Aştarxoniylar (Janiylar) sulolasidan çiqqan xoni. U 1711-yildan 1747-yilgaça hukmronlik qilgan. Uning davrida xonlikda siyosiy tanazzul kuçaydi va sulola hokimiyati zaiflaşdi.
Hayoti
13Manbalarda xonning tuğilgan yili turliça berilgan: özbekça Vikipediyada 1695–1747, rus va ingliz Vikipediyalarida 1687–1747-yillar körsatilgan. Özbekça maqolaga köra, u Subhonqulixonning öğli. Tarixçi Abulfayzxon Jumanazarov Abu Abdurahmon Abdullohning asariga tayanib, uning taxtga 10 yoşda ötirganini keltiradi. Rus Vikipediyasiga köra, 1711-yilda suiqasd natijasida Ubaydullaxon II öldirilib, 18-martda uning ukasi Abulfayz taxtga ötqazilgan. Öşa manbada xon tez orada amirlar qölida qöğirçoqqa aylangani aytiladi.
Içki siyosiy ahvol
13Uning davrida mamlakatdagi siyosiy betartiblik Qöqon xonligi deb atalgan yangi davlatning ajralib çiqişiga olib keldi. Hokimiyat amalda manğit uruğidan bölgan Muhammad Hakimbiy qölida töplandi. Şahrisabz hukmdori Ibrohimbiy 1722-yilda Samarqandda Xiva şahzodasi Rajabni xon deb e'lon qildi. Rajabxon Buxoroni egallay olmadi va qozoqlardan yordam söradi. Qozoqlar yetti yil davomida Zarafşon vodiysida talonçilik qilib, 1730-yilda hududni tark etdi. Abulfayzxon hokimiyatni öz qölida jamlaş uçun Muhammad Hakimbiyni Qarşiga jönatdi, biroq rus Vikipediyasiga köra bu bilan mustaqillikka erişa olmadi.
Taşqi siyosati
13Abulfayzxon Turkiya, Rossiya va boşqa mamlakatlar bilan diplomatik aloqalar olib borgan. Özbekça maqolaga köra, 1719, 1720 va 1721-yillarda Usmonli davlati poytaxti Istanbulga elçilar yuborgan; sulton Ahmad III bilan maktublar almaşgan, ammo amaliy yordam olinmagan. Rossiya bilan aloqalar haqida manbalar sanani turliça beradi: özbekça maqolada 1716-yil fevralda Xonquli töpçiboşi Astraxanga borgani, rus maqolasida esa 1717-yilda Quli-bek töpçiboşini Pyotr I ga yuborgani aytiladi. Özbekça maqolaga köra, xon 36 rus asirini ozod qilgan.
Nodirşoh bosqini va ölimi
131740-yil boşida Eron hukmdori Nodirşoh Movarounnahrga yuriş qildi. Özbekça maqolada Abulfayzxon qöşini Rizaqulidan yengilgani, rus maqolasida Çorjöy yaqinidagi jangda yengilib, xon taslim bölgani yoziladi; inglizça maqolada ayrim hisoblarga köra u jangsiz taslim bölgani, boşqalarga köra jangda mağlub bölgani qayd etilgan. Rus va ingliz manbalariga köra, Nodirşoh uni Turon xoni sifatida tan olgan, qizlaridan biriga şoh özi uylangan. Amalda boşqaruv Muhammad Hakimbiy qölida qoldi. U 1743-yilda vafot etgaç, örnini öğli Muhammad Rahimbiy egalladi. 1747-yilda Nodirşoh öldirilgaç, Muhammad Rahimbiy Abulfayzxonni öldirtirdi. Özbekça maqolaga köra, keyin xonning ikki öğli Abdulmömin va Abdulloh ham qatl etilgan, Rahimbiy 1753-yilda amir unvoni bilan taxtga ötirgan.
Xotirasi
13Fitrat 1920-yillarda (özbekça maqolada 1924-yil) «Abulfayzxon» dramasini yozgan. Rus maqolasiga köra, uning davrida tarixçi Abdurahmon Toli yaşagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abulfayzxon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1557 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbulfayzxon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1557
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1557
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q4055187wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.