Bahrayn

Bahrayn — Janubi-ğarbiy Osiyoda, Fors qöltiğidagi arxipelagda joylaşgan davlat. Poytaxti va yirik şahri — Manama. Rasmiy tili — arab tili.

Bahrayn hududida qadimda Dilmun sivilizatsiyasi mavjud bölgan. Rusça va inglizça manbalarga köra, Dilmun bronza davrida Mesopotamiya bilan Hind vodiysini boğlovçi muhim savdo markazi edi. Bahrayn qadimdan marvarid ovlaşi bilan maşhur bölgan; inglizça Vikipediyada uning marvaridlari 19-asrgaça dunyodagi eng yaxşisi hisoblangani aytiladi. Qadimgi yunonlar orolni Tylos deb atagan.

Inglizça Vikipediyaga köra, Bahrayn islomdan ta'sirlangan dastlabki hududlardan biri bölib, bu 628-yilda, Muhammad alayhissalom hayoti davrida sodir bölgan. 899-yilda uni qarmatlar egallagan. 1521-yilda Portugaliya bosib olgan; portugallar 1602-yilda Safaviylar şohi Abbos I tomonidan quvib çiqarilgan. Özbekça maqolada Bahrayn 1602–1783-yillarda Eron hukmronligida bölgani yoziladi. Inglizça va rusça manbalarga köra, 1783-yilda Bani Utba qabilasi Bahraynni Nasr al-Madhkurdan tortib olgan va şundan buyon mamlakatni Al Xalifa sulolasi boşqaradi; birinçi hokim — Ahmad al-Fotih.

19-asrda Buyuk Britaniya bilan tuzilgan bitimlardan söng Bahrayn Britaniya himoyasiga ötgan. Mustaqillik 1971-yilda e'lon qilingan. Bahrayn 1971-yildan BMT a'zosi. Özbekiston bilan diplomatik munosabatlar 1992-yil mayda örnatilgan. 2011-yilda mamlakatda Arab bahori ta'sirida norozilik namoyişlari bölib ötgan.

Bahrayn Qatar va Saudiya Arabistonining şimoli-şarqiy sohili oraliğida joylaşgan. Orollar soni va maydoni haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: özbekça maqolada 33 orol va 695,2 km², rusça maqolada 51 tabiiy va 33 sun'iy orol va 780 km², inglizça maqolada 33 tabiiy va 50 sun'iy orol va taxminan 760 km² deyiladi. Eng yirik orol — Bahrayn oroli. Bahrayn Saudiya Arabistoni bilan Qirol Fahd dambasi orqali boğlangan.

Özbekça maqolaga köra, hudud pasttekislikdan iborat bölib, balandligi 135 m gaça yetadi. Iqlimi tropik iqlimga yaqin: yanvarning örtaça harorati 16 °C, iyulniki 37 °C, yillik yoğin 90 mm atrofida. Neft va tabiiy gaz konlari mavjud.

Özbekça maqolada Bahrayn konstitutsiyaviy monarxiya sifatida ta'riflanadi; davlat boşliği — amir. Qonun çiqaruvçi hokimiyatni amir va Milliy Kengaş, ijroçi hokimiyatni boş vazir boşçiligidagi hukumat amalga oşiradi. 1973-yilda konstitutsiya qabul qilingan, 1975-yilda parlament amir farmoni bilan tarqatib yuborilgan. Rusça va inglizça manbalarda 2002-yilda mamlakat monarxiya deb e'lon qilingani aytiladi. Bahrayn BMT, Arab davlatlari ligasi, Islom hamkorlik taşkiloti va Fors qöltiği hamkorlik kengaşi a'zosi.

Iqtisodiyotning asosini neft va gaz taşkil qiladi. Özbekça maqolaga köra, davlat byudjeti daromadining taxminan 70 % neft hisobiga ta'minlanadi. Neftni qayta işlaş, alyuminiy işlab çiqariş va kema ta'mirlaş korxonalari işlaydi. Qişloq xöjaligining yalpi mahsulotdagi uluşi 1 %; xurmo, anjir, sitrus mevalar va uzum yetiştiriladi. Dengiz hayvonlarini ovlaş va marvarid qidiriş rivojlangan. Asosiy dengiz portlari — Manama va Sitra. Pul birligi — Bahrayn dinori. Rusça va inglizça manbalarga köra, Bahrayn bank va turizm sohalariga sarmoya kiritib, Fors qöltiğida neftdan keyingi iqtisodiyotni dastlab rivojlantirgan davlatlardan biri bölgan; Jahon banki uni yuqori daromadli davlat deb tan olgan.

Ta'lim tizimi 6 yillik boşlanğiç, 2 yillik oraliq va 3 yillik örta ta'limdan iborat; diniy maktablar ham bor. Arab tilida «Al-ayyom», «Axbor al-Xolij», «Al-Jamohir», «Al-Fajr» gazetalari çiqadi. Radiostansiya 1955-yildan, telekörsatuvlar 1973-yildan boşlangan. 1992-yilda Özbekiston xotin-qizlar delegatsiyasi Manamadagi xayriya yarmarkasida özbek ustalari asarlarini namoyiş etgan.