Farğona tumani

Farğona tumani — Farğona viloyatidagi ma'muriy birlik. ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentyabrda taşkil qilingan, 1962-yil 24-dekabrda Quva tumaniga qöşilgan va 1964-yil 22-fevralda qayta tuzilgan. Markazi — Vodil. Rusça Vikipediyaga köra, Qirğiziston hududi içidagi ikki özbek eksklavi — Şohimardon hududi ham ma'muriy jihatdan şu tumanga böysunadi.1

ÖzME'ga köra, tuman şimolda Marğilon va Farğona şaharlari, şarqda Quva tumani va Quvasoy şahri, janubi-şarq va janubda Qirğiziston, şimoli-ğarbda Oltiariq tumani bilan çegaradoş. Rusça Vikipediyaga köra, tuman viloyat markazi Farğona şahriga böysunuvçi hududni şarqdan taşqari barça tomondan öraydi, Qirğizistonning Botken va Oş viloyatlari bilan tutaşadi.

Maydoni 0,62 ming km². 2004-yilda tumanda bitta şaharça (Çimyon) va 13 ta fuqarolar yiğini bölgan: Avval, Gulşan, Damköl, Vodil, Kaptarxona, Loğon, Soyböyi, Mindon, Navkat, Oqbilol, Xonqiz, Çekşöra va Çimyon.

Rusça Vikipediya tuman tarixidagi boşqa özgarişlarni ham qayd etadi: 1943-yilda uning bir qismi yangi tuzilgan Vodil va Quvasoy tumanlariga berilgan, 1959-yilda esa bu tumanlar hududlari yana Farğona tumaniga qaytarilgan.

Tuman viloyatning janubiy qismida, Pomir-Oloy toğlari etaklarida joylaşgan. ÖzME'ga köra, janubda Xontaxt, Sariquçma, Kattakam, Kiçikkam, Nomozgöy, Xirmonjoy kabi qir-adirlar çözilgan, şimoliy qismi esa asosan tekislik. Toğlardan Oltiariqsoy, Fayzobodsoy va Çimyonsoy oqib tuşadi. Foydali qazilmalardan neft, tabiiy gaz, ohaktoş va marmar bor, mineral buloqlar köp.

Iqlimi kontinental. Yanvarning örtaça harorati −2,7°, eng past harorat −27°; iyulning örtaça harorati 26,4°, eng yuqorisi 42°. Yillik yoğin 174 mm atrofida, ösuv davri 240 kun. Tuproqlari asosan ötloq-böz tuproqlar. Yovvoyi ösimliklardan şuvoq, yantoq, yalpiz, lolaqizğaldoq, ajriq, dölana va qamiş ösadi. Hayvonlardan böri, çiyaböri, tulki, suğur, jayra, yumronqoziq, quşlardan kaklik, bedana, bulbul, laylak va qirğiy uçraydi.

ÖzME'ga köra, 2004-yilda tuman aholisi 168,5 ming kişi bölgan, ulardan 3,4 mingi şaharçada, 165,1 mingi qişloqlarda yaşagan; aholi ziçligi 1 km² ga 271,8 kişini taşkil etgan. Rusça Vikipediyaga köra, aholining 90 foizi özbeklar, qolganlari rus, qirğiz, tatar va boşqa millat vakillari.

Qişloq xöjaligi paxtaçilik, sabzavotçilik, polizçilik, bağdorçilik, çorvaçilik va pillaçilikka ixtisoslaşgan. ÖzME tumanning malinasi ayniqsa maşhur ekanini qayd etadi. Sanoat korxonalari qatorida Çimyondagi ta'mirlaş-mexanika zavodi, pillani qayta işlaş zavodi va köplab kiçik korxonalar bor.

ÖzME'ga köra, tumanda 61 ta umumiy ta'lim maktabi, litsey, 4 ta kasb-hunar kolleji, markaziy kutubxona, 2 ta muzey, markaziy kasalxona va boşqa muassasalar faoliyat körsatgan. «Çimyon», «Zilol», «Nurafşon» kabi sanatoriylar işlaydi; rusça Vikipediya Vodilni kurort şahar deb ataydi. Tuman hududidan Farğona — Şohimardon va Vodil — Oltiariq avtomobil yöllari ötadi. 1932-yildan «Şonli mehnat» tuman gazetasi çiqadi.