Hoji Muin

Hoji Muin Şukrullo öğli (1883–1942) — samarqandlik jadid ma'rifatparvari, muallim, şoir, dramaturg, jurnalist va tarjimon. U yangi usul maktablari va milliy matbuotning faol tarğibotçilaridan biri bölgan, özbek va tojik tillarida ijod qilgan. «Töy» pyesasi Mahmudxöja Behbudiyning «Padarkuş» dramasidan keyin sahnaga qöyilgan ikkinçi özbek pyesasi hisoblanadi.1

ÖzME'ga köra, Hoji Muin 1883-yil 15-martda Samarqandda tuğilgan; özbekça Vikipediya tuğilgan kunini 19-mart deb, joyini esa Samarqandning Ruxobod mavzesi deb körsatadi. U eski maktabda savod çiqargan, madrasada Saidahmad Vasliydan saboq olgan, rus tili va Yevropa madaniyatini mustaqil örgangan. 1901-yilda hajdan qaytgaç, bolalarni öqita boşlagan: avval eski usulda, 1903–1916-yillarda esa yangi, jadid usulida dars bergan. 1908-yilda «Rahnamoi savod» alifbosini naşr ettirgan.

1913–1915-yillarda Behbudiy çiqargan «Samarqand» gazetasi va «Oyna» jurnalida işlagan. 1916–1917-yillarda mardikorlikka olingan, qaytgaç esa Samarqandda «Hurriyat», «Mehnatkaşlar tovuşi», «Zarafşon», «Ovozi tojik» gazetalarida, «Tayoq», «Maşrab», «Muşfiqiy» hajviy jurnallarida faoliyat yuritgan. Özbekça Vikipediyaga köra, «Mehnatkaşlar tovuşi»ning mas'ul muharriri bölgan va «Maşrab» jurnaliga asos solgan.

ÖzME'ga köra, 1929-yil 29-sentabrda u hibsga olinib, uç yilga Sibirga surgun qilingan. Qaytgaç, Özbekiston davlat naşriyotining tojik bölimida adabiy xodim, söng «Qizil yulduz» gazetasida muxbir bölib işlagan. 1938-yil 24-yanvarda yana asossiz qamoqqa olinib, NKVD uçligi qarori bilan ön yil qamoq jazosiga hukm qilingan va jazoni ötayotganda, 1942-yilda Perm viloyatidagi Solikamsk şahrida vafot etgan. ÖzME vafot sanasini 27-iyul, özbekça Vikipediya esa 21-iyul deb beradi. Özbekça Vikipediyaga köra, u 1963-yilda oqlangan.

ÖzME'ga köra, Hoji Muin 1900-yillardan «Nahif» va «Mehriy» taxalluslari bilan an'anaviy ruhdagi şe'rlar yozgan. 1908-yildan Behbudiy ta'sirida ijodi ma'rifatparvarlik yönalişiga burilgan. «Guldastai adabiyot» (1914) va «Yangi adabiyot» (1915) töplamlarini çop ettirgan, Abdurauf Fitratning «Munozara» asarini özbek tiliga ögirgan.

Dramaturg sifatida u 1914-yilda Nusratullo Qudratullo öğli bilan hamkorlikda «Töy» pyesasini yaratgan. 1915-yilda «Eski maktab — yangi maktab», «Köknori» va «Mazluma xotin» pyesalarini alohida kitoblar holida naşr ettirgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u jami yetti drama yozgan, ulardan uçtasi saqlanib qolmagan. Özining 1937-yilgi tarjimai holiga köra, 1907–1937-yillarda 23 ta gazeta va jurnalda 200 ga yaqin maqola va 1500 ga yaqin özbekça va tojikça şe'ri çop etilgan. Uning asarlarida jaholatni qoralaş, ilm-ma'rifatni uluğlaş va milliy ozodlik ğoyalari yetakçi örin tutadi. Tanlangan asarlari 2005-yilda Toşkentda naşr etilgan.