ilohiyotçi

Ilohiyotçi (teolog) — ilohiyot, ya'ni diniy e'tiqodni diniy nuqtai nazardan örganiş bilan şuğullanuvçi şaxs. Bu atama yunonça theologia sözidan olingan: theos («xudo») va logos («söz, ta'limot») qismlaridan taşkil topgan.

Ilohiyotçilar diniy mavzularni tuşuniş, izohlaş, sinaş, tanqid qiliş, himoya qiliş yoki tarğib etiş uçun turli tahlil va dalil şakllaridan (tajribaviy, falsafiy, etnografik, tarixiy va boşqalar) foydalanadi. Ilohiyotni örganiş ilohiyotçiga öz diniy an'anasini yoki boşqa an'anani çuqurroq anglaşga yordam berişi mumkin; şuningdek, muayyan an'anaga tayanmasdan ilohiylik mohiyatini tadqiq etiş imkonini ham beradi.

Ilohiyotdan diniy an'anani tarğib qiliş, isloh etiş yoki asoslaş uçun, yoxud uni soliştiriş, şubha ostiga oliş (masalan, Bibliya tanqidi) yoki unga qarşi çiqiş uçun foydalaniş mumkin. Xristian ilohiyotçilari Bibliya talqini, aqliy tahlil va dalillardan foydalanadi. Ularning maqsadi xristian ta'limotini yaxşiroq anglaş, xristianlikni boşqa an'analar bilan soliştiriş, uni e'tirozlardan himoya qiliş, çerkovda islohotlarga kömaklaşiş yoki uni tarğib etiş bölişi mumkin.

Boşqa dinlarda ilohiyotning örni turliça. Islomda xristian ilohiyotiga öxşaş munozara kalom deb ataladi, biroq xristian ilohiyotining örnini köproq şariat va fiqhni tadqiq etiş bosadi. Buddaviylikda bir qator tadqiqotçilar «ilohiyot» örniga «buddaviy falsafa» atamasini afzal köradi.

Qadimgi Yunonistonda «theologia» sözi «xudolar haqidagi ta'limot» ma'nosini bergan. Rus Vikipediyasiga köra, yunonlar xudolar haqidagi rivoyatlarni yozib qoldirgan Orfey, Gesiod, Gomer kabi şoirlarni «teologlar» deb atagan; keyinroq qadimiy mifni şarhlovçilar ham şunday ataldi. Ingliz Vikipediyasiga köra, bu söz «Xudo haqidagi nutq» ma'nosida miloddan avvalgi 380-yil atrofida Aflotunning «Davlat» asarida işlatilgan. Aristotel nazariy falsafani matematika, fizika va teologikega bölgan; Varron esa uç xil nutqni: afsonaviy, aqliy-falsafiy va fuqarolik turlarini ajratgan.

Xristian mualliflaridan Avgustin «Xudo haqida mulohaza yoki suhbat» ta'rifini bergan. Rus Vikipediyasiga köra, örta asrlargaça xristian mualliflari bu atama bilan asosan Uçlik haqidagi ta'limotni nomlagan; Afinagor Afinskiy uni birinçi bölib işlatgan. Erta çerkovda havoriy zotlar va apologetlar (Iustin Faylasuf, Tertullian, Origen va boşqalar) muhim örin tutgan. Boesiy 6-asr boşida teologiyani falsafaning bölimi sifatida qöllagan. Sxolastik lotin manbalarida u xristian ta'limotini aqlan örganiş ma'nosini oldi. Ingliz tiliga atama 14-asrda kirgan; 17-asrdan boşlab xristianlikka xos bölmagan diniy ğoyalarni örganişga nisbatan ham işlatila boşlandi. Rus Vikipediyasiga köra, 13-asr birinçi yarmidan «teologiya» Xudo haqidagi ta'limot ma'nosida mustahkamlandi, bunda Abelyarning «Xristian teologiyasi» kitobi va Parij universitetida ilohiyot fakulteti oçilişi rol öynagan.

Ilohiyot akademik fan sifatida odatda universitetlar va seminariyalarda öqitiladi. Germaniyadagi ba'zi universitetlarda islom ilohiyoti kafedralari taşkil etilgan. Hind dinini örganiş Yevropadagi Oksford hind tadqiqotlari markazi va Bhaktivedanta kolleji kabi muassasalarda ham yölga qöyilgan. Manbalarda muayyan diplom yoki malaka talablari haqida ma'lumot yöq.