Levi Boboxonov

Levi Boboxonov, Leviça hofiz (1873, Buxoro — 1926, Samarqand) — maqom ijroçiligining taniqli vakili, hofiz. Buxoro yahudiylari jamoasidan çiqqan. ÖzME uni atoqli hofiz sifatida tavsiflaydi; uning nomi Özbekiston musiqa tarixida Buxoro maqom maktabining 19-asr oxiri — 20-asr boşlaridagi yetakçi ijroçilaridan biri sifatida tilga olinadi.

ÖzME'ga köra, Levi Boboxonov hofizlik san'atini buxorolik Borux va Yuno Ismoilovlardan, çorjöylik Hojixon hofizdan, keyinroq esa Ota Jalol Nosirovdan örgangan. U maqom yöllarini tanbur va doira jörligida öziga xos uslubda ijro etgan. Hofizning ovozi keng diapazonli, tiniq va yoqimli bölib, tinglovçilarni maftun etgan.

ÖzME ma'lumotiça, 1890-yillardan u Buxoro amiri saroyida xizmat qilgan. 1909–1911-yillarda Riga şahridagi «Pişuşiy Amur» grammofon firmasi uning ijrosida «Talqini Sabo», «Nasri Uşşoq», «Navrözi Sabo», «Uşşoqi Qöqand», «Ufari Möğulçai Segoh» kabi asarlarni plastinkaga yozib olgan. Bu yozuvlar maqom ijroçiligining dastlabki ovozli hujjatlaridan bölib, öşa davr ijro an'anasini örganişda qimmatli manba hisoblanadi.

1921–1923-yillarda hofiz Buxorodagi Şarq musiqa maktabida dars bergan. 1923-yilda Samarqandga köçib, havaskor badiiy tögaraklarga rahbarlik qilgan va umrining oxirigaça şu şaharda yaşagan. Şogirdlari orasidan Ş. Sohibov, B. Zirkiyev, M. Tolmasov kabi san'atkorlar yetişib çiqqan.

ÖzME'ga köra, Levi Boboxonovning ijro an'analarini öğli Muşe Boboxonov (1910–1983) davom ettirgan. U Buxoroda tuğilgan maqomçi-xonanda va sozanda (tanbur, doira) bölib, 1934-yilda Özbekiston xalq hofizi unvonini olgan va 1931-yildan Buxoro musiqa bilim yurtida dars bergan. Nevarasi Ari Boboxonov (1934-yilda tuğilgan) ham rubob va tanbur çaluvçi sozanda sifatida tanilgan. Şunday qilib, Boboxonovlar oilasi uç avlod davomida maqom san'atiga xizmat qilgan.

Hofizning hayoti va ijodiga Ye. Xaimovning 1975-yilda Toşkentda naşr etilgan monografiyasi bağişlangan; ÖzME'da uning taxallusi «Levina hofiz» şaklida berilgan.