Ibrohim ibn Adham
SaqlaşBoşqa nomlari: Ibrahim ibn Adham
Öqiş: 2 daqiqa
Abu Işoq Ibrohim ibn Adham al-Ijliy (arabça: إبراهيم بن أدهم) — erta davrning eng maşhur sufiy zohidlaridan biri, sunniy va hanafiy mazhabida bölgan. U Balxda tuğilgan va zuhd (dunyodan voz keçiş) bilan maşhur bölgan.
Hayoti
13Rusça Vikipediyaga köra, u 718-yil 13-mayda Balxda tuğilgan va 776-yilda Suriyadagi Jabla şahri yaqinida vafot etgan. Inglizça Vikipediya esa yaşagan yillarini taxminan 718–782 (hijriy taxminan 100–165) deb körsatadi. Şunday qilib, vafot yili manbalarda turliça berilgan.
Musulmon an'anasiga köra, oilasi Kufadan bölgan, ammo u Balxda tuğilgan. Inglizça manbaga köra, oilasi arab kelib çiqişli bölib, Banu Tamim yoki Banu Ijl qabilalariga borib taqaladi. Köpçilik musulmon tarixçilari uni Ja'far as-Sodiqning ukasi Abdullohning avlodi deb hisoblaydi. Onasi tomondan xalifa Umarga borib taqalişi haqida ham rivoyat bor. Uning hayoti haqida Ibn Asokir va al-Buxoriy kabi örta asr mualliflari yozgan.
Sufiylar rivoyatlariga köra, u Balx hukmdori oilasida tuğilgan va taxtdan voz keçib zohid bölgan. Rivoyatga muvofiq, bunga Xizr maslahat bergan; inglizça manbada Xizr unga ikki marta paydo bölib ogohlantirgani aytiladi. Taxminan 750-yildan keyin u yarim köçmançi hayot keçirib, köpinça janubda Ğazogaça borgan. U tilamçilikni yoqtirmay, tirikçilik uçun tinimsiz mehnat qilgan; inglizça manbaga köra, don yançgan yoki boğlarga qaragan. U Vizantiya çegarasidagi harbiy yurişlarda qatnaşgani va ölimi dengiz yurişlaridan birida yuz bergani taxmin qilinadi.
Ta'limoti
13Ibrohimga zuhd bosqiçlarining ilk tasnifi nisbat beriladi: dunyodan voz keçiş; voz keçişga erişişdan paydo bölgan quvonçdan ham voz keçiş; zohid dunyoni şunçalik arzimas deb bilişi, unga qaramaslik darajasiga yetişi. Sufiylik tarixçilari bu tasnif keyinroq işlab çiqilgan bölişi mumkin deb hisoblaydi, çunki uç qismli sxemalar 9-asrdan keyin keng tarqalgan.
Inglizça manbada u sukunat va tafakkurning zuhd uçun ahamiyatini ta'kidlagani aytiladi. Rasmiy ma'naviy ta'limi haqida çiştiya tariqati yozuvlarida uni Fuzayl ibn Iyoz öqitgani keltiriladi. Eng maşhur şogirdi — Şaqiq al-Balxiy (vafoti 810). Rusça manbada keltirilgan rivoyatga köra, u uylanişni “odam uylansa, kemaga ötiradi, farzand tuğilsa, kema halokatga uçraydi” degan ma'noda baholagan.
Qabri haqidagi rivoyatlar
13Avliyolar qabrlarida bölgani kabi, uning dafn joyi sifatida turli joylar tilga olinadi: Ibn Asokirga köra, Vizantiya orolida; boşqa manbalarga köra, Tir, Bağdod, “Lut payğambar şahri”, Quddusdagi “Armiyo ğori” yoki Suriya sohilidagi Jabla, bu yerda uning nomidagi masjid bor. Ummondagi Sur şahrida kiçik ziyoratgoh ham mavjud.
Merosi
13Ibrohim ibn Adham şuhrati vafotidan keyin oşgan. U haqida köplab taqvodorlik rivoyatlari yaratilgan. Attorning “Tazkirat ul-avliyo” asarida va Rumiyning “Masnaviy”sida uning tavba qiliş hikoyasi bayon etilgan. Fors adabiyoti orqali bu rivoyatlar Janubiy va Janubi-Şarqiy Osiyoga ötib, urdu, avadhi va malay tillaridagi tarjimai hollarga asos bölgan; Malay arxipelagida unga bağişlangan roman ham ma'lum. Inglizça manbada örta asr hikoyalari yarim tarixiy deb baholanadi.
Bağdodlik sufiy al-Junayd (vafoti 910) uni “sirli ilmlar kaliti” deb hisoblagan. Ingliz şoiri Li Hantning “Abu ben Adam” (1834) şe'ri ham unga bağişlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ibrohim ibn Adham // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1174 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIbrohim ibn Adham. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1174
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1174
Hayot yöli 2 bekat · Globusda köriş →
Balx 718–750 · 32 yil
Balxda tuğilgan va u yerning hukmdori bölgan, keyin taxtdan voz keçib zohidlikni tanlagan.
Gabala 750–776 · 26 yil
750-yildan keyin yarim köçmançi hayot keçirgan, Jablada vafot etgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q2665215wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
- 2https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%90%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BCru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.