Nurxon Yöldoşxöjayeva
SaqlaşBoşqa nomlari: Nurkhon Yuldaşkhojayeva
Öqiş: 2 daqiqa
Nurxon Yöldoşxöjayeva (1913-yil, Marğilon — 1929-yil 1-iyul, Marğilon) — professional teatr sohasiga kirib kelgan birinçi özbek raqqosalaridan biri. U 1928-yildan Muhitdin Qoriyoqubov rahbarligidagi konsert-etnografik ansamblida işlagan va 1929-yilda Marğilonda öldirilgan. Nurxon ayollar ozodligi va feodalizmga qarşilik timsoliga aylangan.
Hayoti
1,3Nurxon 1913-yilda Marğilonda özbek oilasida tuğilgan. Öta diniy muhitda ösgan, öşa davrdagi boşqa özbek qizlari kabi yoşligidan paranji kiyişni boşlagan. Teatrga qiziqişi ortib, 1928-yilda uyidan çiqib ketgan va öşa paytda Samarqandda joylaşgan Muhitdin Qoriyoqubov teatr truppasiga qöşilgan.
Nurxonga Usta Olim Komilov ustozlik qilgan. Hamkasblari orasida keyinçalik SSSR xalq artisti bölgan Tamaraxonim va Özbekiston xalq artisti bölgan Gavhar Rahimova ham bor edi. Guruhga qöşilganidan köp ötmay, 1928-yil 8-martda xalqaro xotin-qizlar kuni munosabati bilan boşqa raqqosalar bilan sahnaga çiqib, oçiqçasiga paranjilarini yeçgan. Hayoti davomida unga diniy aqidaparastlar tez-tez tahdid qilgan; ular Nurxonning paranjini yeçib, sahna faoliyati bilan şuğullanişidan ğazablangan.
Öldirilişi
1,3Raqs truppasi Marğilonga taşrif buyurganida Nurxon oilasini ziyorat qilişga qaror qildi. U xolasiga örgangan raqs va qöşiqlarini körsatdi, söng xolasi uni akasi Salixöja qidirayotganini aytdi. Salixöja piçoq bilan kutib turgan va Nurxon paydo bölişi bilan uni piçoqlab öldirgan. Politsiya yetib kelgaç, u jinoyatini darhol tan olgan. Öldiriş qasddan sodir etilgani, otasi Yöldoşxöja Salimxöjaev, mingboşi va mulla Kamol Ğiyosov talabi bilan Qur'on nomi bilan qasam içtirilgani ma'lum qilingan.
Nurxon ölimining ertasiga jamoat maydonida katta dafn marosimi bölib ötdi. Minglab odamlar qatnaşdi, ayollar tobut oldida yuzlaridagi pardalarini yeçib taşladi. Oxir-oqibat otasi va ukasi sudlanib, qatl etildi, mingboşi va mulla surgun qilindi.
Nurxon bilan birga truppaga qöşilgan opasi Begimxon ham safarda bölgan. Materialga köra, uni ham öldiriş rejalaştirilgan, biroq Begimxon isitmalab qolgani sabab ota-onasinikiga bormagan. U keyinçalik Alişer Navoiy nomidagi opera va balet teatrida aktrisa sifatida faoliyat yuritdi.
Xotirasi
1,3Vafotidan söng Nurxon SSSR hukumati tomonidan Tursunoy Saidazimova singari sovet namunasi sifatida taqdirlangan. Uning fojiasiga bağişlangan „Nurxon“ musiqali dramasi (Komil Yaşin asari, Töxtasin Jalilov musiqasi) yaratilgan. Begimxonning Nurxon xotirasiga bağişlangan şe'ri 1938-yil 20-noyabrda „Yoş leninçi“ gazetasida çop etilgan.
Marğilonda Madaniyat uyi oldiga haykaltaroş Valentin Klevantsov (özbekça maqolada bir joyda Klebansov) tomonidan haykal örnatilgan. Haykal örnatilgan yil manbalarda 1967 va 1968 deb berilgan. U Özbekiston mustaqillikka erişgaç olib taşlangan: rus tilidagi maqolada 1991-yil, özbekça va inglizça maqolalarda 1993-yil körsatilgan. Haykal postsovet Özbekistonda nomaqbul hisoblangan. Farğona şahrida „Nurxon“ kinoteatri mavjud.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nurxon Yöldoşxöjayeva // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1223 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANurxon Yöldoşxöjayeva. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1223
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1223
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q3344931wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.