Muqonov Sobit Muqonoviç

Sobit Muqonoviç Muqonov (qozoqça: Sәbit Mұqanұly Mұqanov) — qozoq yozuvçisi, adabiyotşunos va jamoat arbobi. Qozoğiston Fanlar akademiyasi akademigi (1954), Qozoğiston Yozuvçilar uyuşmasining raisi bölgan.

Muqonov 1900-yil aprelida hozirgi Şimoliy Qozoğiston viloyati Jambul tumani hududida tuğilgan. Özbekça maqolada tuğilgan sana 13-aprel deb körsatilgan; rus tilidagi maqolada 13 (26) aprel, inglizça maqolada 26-aprel yozilgan. Rus tilidagi maqolaga köra, u batrak oilasida dunyoga kelgan, ota-onasidan erta ayrilgan, çöponlik qilgan, qişloq mulla qoşida savod çiqargan va dombira jörligida dostonlar aytib kun keçirgan.

U fuqarolar uruşi qatnaşçisi bölgan (özbekça maqolada 1918–1920, inglizça maqolada 1918). Rus tilidagi maqolaga köra, 1919-yilda Omskdagi öqituvçilar kursini tugatgan, 1922-yilda Orenburg işçilar fakultetiga öqişga kirgan, 1925–1928-yillarda respublika matbuotida işlagan. Moskvadagi Qizil professura institutida öqigan: özbekça va inglizça maqolalarda 1930–1935-yillar, rus tilidagi maqolada 1935-yilda bitirgani aytilgan.

U 1936–1937-yillarda va 1943-yildan 1952-yilgaça (rus tilidagi maqolada — 1951-yilgaça) Qozoğiston Yozuvçilar uyuşmasi raisi bölgan. Ikkinçi jahon uruşi yillarida „Pravda“ gazetasining harbiy muxbiri bölgan. Qozoğiston SSR Oliy Kengaşining 5 çaqiriq deputati (1947–1954) bölgan. 1973-yil 18-aprelda Olmaotada vafot etgan va Kensay qabristoniga dafn etilgan.

Muqonov şe'riyatdan boşlagan; „Suluşaş“ (1928) dostoni eng maşhur asari hisoblanadi. Nasrda „Boy öğli“ (1928), „Sof sevgi“ (1931), „Temirtas“ (1935), „Bötaköz“, „Sirdaryo“ romanlarini yozgan. „Bötaköz“ asosida film yaratilgan (1958). Avtobiografik „Hayot maktabi“ trilogiyasi uning bolaligi va hayot yölini aks ettiradi. „Çöqon Valixonov“ va „Saken Sayfullin“ dramalari, „Oqqan yulduz“ asari ham unga tegişli.

U Oybek, Hamid Olimjon, Abdulla Qaxdor, Zulfiya asarlaridan namunalarni qozoq tiliga tarjima qilgan; asarlari özbek tilida ham çop etilgan.

Adabiyotşunos sifatida qozoq adabiyoti tarixi va nazariyasini, Seyfullin, Avezov kabi yozuvçilar ijodini, Çöqon Valixonov va Abay merosini örgangan. Rus tilidagi maqolaga köra, Jambul Jabayevning hayoti va ijodi haqidagi dastlabki tizimli bayon unga tegişli. Etnografik „Xalq merosi“ asari 1974-yilda vafotidan keyin naşr etilgan.

U Abay nomidagi Qozoğiston Davlat mukofoti laureati: özbekça maqolada 1967, rus tilidagi maqolada 1968-yil körsatilgan. Şuningdek, Ç. Valixonov nomidagi mukofot (1966), ikki Lenin ordeni, ikki Mehnat Qizil Bayroği ordeni va „Hurmat belgisi“ ordeni bilan taqdirlangan.

Almatida Muqonov va Gabit Musrepovning adabiy-yodgorlik muzey majmuasi oçilgan (1999), Petropavlovskdagi qozoq musiqali drama teatriga uning nomi berilgan (2000). Almata va Ostonada köçalar, Şimoliy Qozoğiston viloyat kutubxonasi uning nomini olgan. 2000-yilda 100 yillik yubileyi YUNESKO homiyligida nişonlangan. Asarlari 46 tilga tarjima qilingan.