Yusupov, Şukrullo

Şukrullo (töliq ismi Şukrullo Yusupov; 1921-yil 2-sentyabr, Toşkent — 2020-yil 19-iyul) — özbek şoiri, dramaturg, nosir va tarjimon. 1981-yilda Özbekiston xalq şoiri unvoniga sazovor bölgan.

Şukrullo 1921-yil 2-sentyabrda Toşkentning Olmazor mahallasida tuğilgan. Otasi Yusufhöja şifokor bölgan, onasi Zaynabxon ilmli ayol edi. Rus tilidagi va ingliz tilidagi manbalarga köra, onasi jadidçilik harakati rahbari, Qöqon muxtoriyatining asosçilaridan biri Ubaydulla Xöjayevning singlisi hisoblanadi.

U pedagogika bilim yurtini tamomlab (özbekça Vikipediyada 1935–1938-yillar), Qoraqalpoğistonda öqituvçilik qilgan. 1944-yilda Toşkent pedagogika institutini tugatgan. Özbekça Vikipediyaga köra, 1939–1945-yillarda Toşkentda dars bergan, 1945–1949-yillarda Yozuvçilar uyuşmasida maslahatçi, naşriyotda muharrir bölib işlagan. Rus va ingliz Vikipediyasida u institutdan keyin Markaziy Osiyo davlat universitetida (SAGU) aspiranturaga kirgani va 1946-yildan Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi a'zosi bölgani aytiladi.

Rus va ingliz Vikipediyasiga köra, 1949-yilda Şukrullo bir qator yozuvçilar bilan birga hibsga olingan. Tergov 15 oy davom etgan. 1951-yilda u millatçilik va sovetlarga qarşi faoliyatda ayblanib, 25 yilga ozodlikdan mahrum etilgan. Rus va ingliz Vikipediyasida uning Gorlagga jönatilgani va Norilsk qözğolonida qatnaşgani qayd etilgan. Ozod etiliş vaqti haqida manbalar bir oz farq qiladi: özbekça Vikipediya uni Stalin vafotidan keyin, 1955-yilda ozod etilgan deydi, rus va ingliz Vikipediyasi esa 1954-yil oxiri — 1955-yil boşida ozod etilganini yozadi. Qamoq yillari „Kafansiz kömilganlar“ avtobiografik qissasida bayon etilgan; qissa 1991-yilda çop etilgan.

Ilk şe'riy töplami 1949-yilda naşr etilgan. Özbekça Vikipediyada u „Birinçi daftar“ deb, rus va ingliz Vikipediyasida „Saodat qonuni“ (The Law of Happiness) nomi bilan keltirilgan. Keyinçalik „Hayot ilhomlari“, „Umrim boriça“, „Zarralar“, „Suyançiq“, „Yaşagim keladi“, „Sening baxting“, „Tökilgan dardlarim“ kabi töplamlari çiqdi. Lirik şe'rlarida sevgi, vafo, mehr-oqibat singari qadriyatlarni kuylagan, loqaydlik, hasadgöylik kabi illatlarni tanqid qilgan.

„Çollar“, „Rossiya“, „Ikki qoya“, „Tong otari“, „Gul va otaş“, „Köngil çiroği“, „Asr bahsi“ kabi dostonlar yozgan. Bolalar uçun şe'r va ertaklari „Bahor sovğasi“, „Yulduzlar“ töplamlarida bosilgan. „Xatarli yöl“, „Tabassum öğrilari“, „Töydan keyin tomoşa“, „Öğrini qaroqçi urdi“ kabi şe'riy va nasriy dramalar muallifi. Şuningdek, „Javohirlar sandiği“ essesi, „Qasosli dunyo“ publitsistik maqolalar töplami, Ubaydulla Xöjayev haqidagi „Tirik ruhlar“ roman-xronikasi va xotiralar kitobi („Oğir kunlar sevinçi“) naşr etilgan.

U Karlo Gotstsining „Baxtiyor gadolar“ pyesasini, Şandor Petyofi, Taras Şevçenko, Qaysin Quliyev şe'rlarini özbekçaga tarjima qilgan. Asarlari rus, arab, turk, ozarbayjon, qoraqalpoq, qozoq, qirğiz tillarida çop etilgan. 1958-yilda bir jildlik, 1973-yilda ikki jildlik, 1981-yilda uç jildlik asarlari bosilgan; 1987-yilda Moskvada tanlangan şe'rlari naşr etilgan.

Özbekiston xalq şoiri (1981), Alişer Navoiy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti (1994), „Döstlik“ (1994) va „El-yurt hurmati“ (1999) ordenlari bilan taqdirlangan. Rus tilidagi Vikipediyada yana „Mehnat şuhrati“ ordeni (2019) va boşqa mukofotlar qayd etilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 2016-yilda Yevrosiyo yozuvçilar uyuşmasi uni „Turkiy adabiyotda yil şaxsi“ deb e'lon qilgan.