Vosif Boxtariy

Vosif Boxtariy (fors. واصف باختری) — afğonistonlik şoir, yozuvçi va adabiyot arbobi. U fors tilidagi zamonaviy şe'riyat vakillaridan biri sifatida tilga olinadi.

Özbekça Vikipediyaga köra, Boxtariy 1942-yilda Afğonistonning Balx şahrida tuğilgan. Inglizça Vikipediyada esa tuğilgan sanasi 1943-yil 15-mart deb körsatilgan. Şu sababli tuğilgan yil manbalarda har xil berilgan.

Inglizça maqolaga köra, bolaligining katta qismini Mazori Şarifda ötkazgan, boşlanğiç va örta ta'limning köp qismini Baxtar maktabida olgan. Oilasi Kobulga köçgaç, 1965-yilda Habibiya litseyini tugatgan. Kobul universitetida fors adabiyoti böyiça bakalavr darajasini olgan, AQShda öqib, 1976-yilda Kolumbiya universitetida ta'lim yönalişi böyiça magistrlik darajasini qölga kiritgan.

1996-yilda Kobul universitetida adabiyot professori bölgan Boxtariy va rafiqasi Nuriyajon tolibonlarning murosasizligi sababli Afğonistonni tark etib, Pokistonga panoh topgan. Nuriyajon vafot etgaç, u Suriyo Boxtariyga uylangan. Pokistonda ham tolibonlar ta'siri kuçaygaç, World Relief va BMT Qoçoqlar işlari böyiça Oliy komissarligi yordamida AQShga köçgan; avval Florida ştatining Nyu-Port-Riçi şahriga joylaşgan, uç oydan söng Kaliforniyaga ötgan. U 2023-yil 19-iyulda Kaliforniyada 80 yoşida vafot etgan.

Boxtariy 15 yil Maorif vazirligida darsliklar yoziş va tarjima qiliş bilan şuğullangan. 1978-yilda «Jvandun» jurnalining boş muharriri bölgan. Kobul universitetida professor sifatida işlab, Afğonistondagi köplab fors tilidagi yozuvçi va şoirlarga ta'sir körsatgan.

Siyosiy jihatdan u çap va maoistik yönalişdagi «Şölai Johid» partiyasining asosçilari va rahbarlaridan biri bölgan. 1978-yilda Saur inqilobi natijasida xalqçilar hukumati hokimiyatga kelgaç, ikki yil qamoqda saqlangan. 1980-yilda ozod etilgaç, siyosatni tark etgan.

Inglizça manbaga köra, Boxtariy Afğonistondagi eng nufuzli zamonaviy fors şoirlaridan biri hisoblangan va «nimoiy şe'r»ni (Nima Yuşij uslubidagi şe'r) birinçilardan bölib joriy etganlar qatoriga kiritiladi, öziga xos uslubga ega deb qaraladi. Unga Rahi Moyeriy, Amiriy Firuzkuhiy va Ahmad Şomlu ta'sir qilgan.

Özbekça Vikipediyada unga yettita şe'riy töplam va bitta saylanma çop etilgani aytiladi. Asarlari orasida «…Va oftob namemirad» (1983), «Az me'od to hargiz», «Az in oinai bişkastai torix», «To şahri panj zul'i ozodi», «Deboçai befarjom», «Dar usturai fasli şikastan», «Möyahoi Isfandiyori gumşuda» va «Darvozahoi bastai taqvim» bor. Bundan taşqari, uning bir neça ilmiy asari Afğonistonda va xorijda naşr etilgan. Özbekça maqolada u şoir, yozuvçi, tarixçi va tilşunos sifatida tilga olingan.