Poydevor
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Poydevor, fundament (lotinça fundamentum — «asos») — bino, inşoot yoki maşinaning ostki yuk kötaruvçi qismi; ustki konstruksiyalardan tuşadigan barça yukni qabul qilib, uni zaminga — tabiiy yoki sun'iy asosga yoyib uzatadi. Inglizça Vikipediyaga köra, poydevor inşootni yer bilan (kamdan-kam hollarda suv bilan) boğlovçi element bölib, uni loyihalaş grunt va toğ jinslari mexanikasiga, ya'ni geotexnikaga tayanadi.12
Vazifasi
13Inglizça Vikipediya poydevorning asosiy vazifalari sifatida quyidagilarni sanaydi: inşoot oğirligini katta maydonga taqsimlab, gruntning ortiqça yuklanişi va notekis çökişining oldini oliş; binoni zilzila, suv toşqini, muzlab şişgan grunt va şamol kabi tabiiy ta'sirlarga qarşi mustahkamlaş; quriliş uçun tekis sath yaratiş. ÖzME'ga köra, imorat yoki inşootning mustahkamligi, uzoq yil xizmat qilişi va hatto körkamligi köp jihatdan poydevorning sifatiga boğliq.
Turlari
13ÖzME'ga köra, poydevor turi quriliş maydonining geologik va gidrogeologik şaroiti, inşootning vazifasi va tuşadigan yuk miqdoriga qarab tanlanadi. Gruntning xossalari va yer osti suvlarining sathiga köra poydevorlar sayoz va çuqur joylaşganlarga bölinadi. Sayoz poydevorlar şakliga köra lentasimon (devorlar ostidan uzluksiz tasma kabi ötadi), ustunsimon va plita körinişida böladi; tuzilişiga köra yaxlit quyma va yiğma xillari bor. Çuqur poydevorlarga qoziq oyoqlar, kessonlar, quduqlar va çuqur tayançlar kiradi; ular böş, çökuvçan yoki şişuvçan gruntlarda, yer osti suvi yuqori bölganda, köpriklar va yer osti inşootlarini qurişda qöllanadi. Rusça Vikipediyaga köra, qattiq qişli hududlarda poydevor grunt muzlaydigan çuqurlikdan pastroqqa qöyiladi, yengil imoratlar uçun esa sayoz poydevor yetarli böladi. Şu manbada beton quyiş işlarini odatda 5 °C dan yuqori haroratda olib boriş zarurligi ham qayd etilgan.
Materiallari
13Poydevor toş, beton, temir-beton, pişiq ğişt va namga çidamli boşqa materiallardan quriladi; ÖzME'ga köra, vaqtinçalik binolarda yoğoç poydevor ham işlatilişi mumkin. Inglizça Vikipediya qadimiy usullar sifatida yoğoç ustunlarni bevosita yerga qoqiş, yagona tayanç toşi va quruq terilgan toş poydevorlarni ham eslatadi.
Markaziy Osiyo an'anasi
13ÖzME'ga köra, Markaziy Osiyo me'morlari zilzilaning buzuvçi kuçini kamaytiriş uçun poydevorga tebranişni söndiruvçi qatlamlar kiritgan: tagiga qum tökib, ustiga qamiş töşagan, ğiştlarni qovuşqoq qorişma bilan tergan. Buxorodagi Arslonxon madrasasi va Samarqanddagi Tillaqori madrasasining poydevorlari 4–5 metr çuqurlikka yetadi. Buxoro, Xiva, Samarqand, Qöqon va Toşkentdagi köp asrlik obidalarning bizgaça saqlanişida poydevor mustahkamligi muhim omil bölgan. Bu tajriba hozirgi zilzilabardoş binolarda qöllanadigan rezina-metall tayançlarda davom ettirilgan.
Maşina poydevorlari
13Kompressor, nasos, stanok kabi uskunalar ham maxsus poydevorga örnatiladi. ÖzME'ga köra, ularning tarkibiga prujina yoki rezina töşamalardan iborat amortizatorlar va tebranişni söndiruvçi dempferlar kiritiladi; bu qismlar maşinadan keladigan kuçni zaminga yumşatib uzatadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Poydevor // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2837 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPoydevor. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2837
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2837
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Фундаментru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Foundation (engineering)en.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 283-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 283-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.