Bironsoy rasmlari
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Bironsoy rasmlari — Nurota toğlari tizimiga kiruvçi Qoratoğdagi Bironsoy darasining qoyatoşlariga çekib, işqalab yoki çizib işlangan qadimiy tasvirlar (petrogliflar). ÖzME'ga köra, rasmlar daraning ikkala yonbağri böylab ikki yarim — uç kilometrlik masofaga çözilgan va umumiy soni ikki mingdan oşadi. Ular Özbekiston hududidagi eng boy qoyatoş san'ati yodgorliklaridan biri hisoblanadi.1
Joylaşuvi va topilişi
13Özbekça Vikipediyaga köra, Bironsoy — Navoiy viloyatining Navbahor tumanidagi soy; u Qoratoğning janubiy yonbağridan boşlanadi, uzunligi 28 km, havzasi 49 km² ni taşkil etadi. Soy kamsuv bölib, asosan bahorda töladi, yozda deyarli qurib, faqat buloq suvlari hisobiga oqadi. Rasmlar aynan şu soy hosil qilgan dara qoyalarida joylaşgan.
ÖzME'ga köra, tasvirlar 1967-yilda akademik Yahyo Ğulomov rahbarligidagi arxeologik ekspeditsiyaning J. Kabirov boşçiligidagi guruhi tomonidan aniqlangan.
Tasvirlar mazmuni
13ÖzME rasmlarda odamlar, öq-yoy, xonaki va yovvoyi hayvonlar aks etganini qayd etadi: ot, it, tuya, eçki, qöy, yovvoyi buqa, arxar, toğ eçkisi, buğu, tönğiz, böri, tulki, ilon, qoplon va yölbars. Tasvirlarning eng kattasi taxminan bir metrga bir metr, eng kiçigi esa bir neça santimetr keladi.
Syujetlar orasida ov sahnalari, çorvaçilik — ayniqsa tuya va yilqi boqiş — bilan boğliq lavhalar, kundalik turmuş manzaralari köpçilikni taşkil qiladi. ÖzME ayrim tasvirlarni zarduştiylik e'tiqodi bilan boğlaydi.
Işlaniş usuli va davri
13ÖzME'ga köra, rasmlar asosan oddiy çiziqlar va siluet usulida, qattiq asbob bilan zarb berib (çökiçlab) işlangan; ayrimlari çizib yoki işqalab tuşirilgan. Toş sirtida asboblarning dumaloq, bodomsimon, çözinçoq va ba'zan törtburçak izlari saqlanib qolgan.
Eng qadimiy tasvirlar miloddan avvalgi 3—2-ming yilliklarga mansub. Miloddan avvalgi 1-ming yillikka hamda milodiy 1—7-asrlarga oid rasmlar ham köp. Demak, dara qoyalari ming yillar davomida turli avlodlar tomonidan qayta-qayta bezatib kelingan.
Ahamiyati
13ÖzME Bironsoy rasmlarini bu hududda yaşagan aholining tarixi, madaniyati, urf-odatlari va diniy qaraşlarini örganiş uçun muhim manba bölgan san'at yodgorligi deb baholaydi. Toşga tuşirilgan ov va çorvaçilik sahnalari qadimgi xöjalik turmuşi, xonakilaştirilgan hayvonlar va mintaqa faunasi haqida yozma manbalar bermaydigan ma'lumotlarni saqlab qolgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Bironsoy rasmlari // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2938 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABironsoy rasmlari. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2938
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2938
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Bironsoyuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 383–384-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 383–384-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.