Huvaydo
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Huvaydo (taxallusi; asl ismi Xöjanazar Ğoyibnazar öğli; tuğilgan yili noma'lum — 1780 yoki 1781) — 18-asrda yaşagan özbek şoiri, tasavvufiy şe'riyatning yirik namoyandasi. ÖzME'ga köra, u Öş şahrida tuğilib, Farğona vodiysidagi Çimyon qişloğida vafot etgan.
Hayoti
13ÖzME ma'lumotiça, Huvaydo Qöqon madrasalarida tahsil olgan, söngra öz qişloğida maktab oçib, uzoq yillar bolalarga saboq bergan; kosiblik bilan ham kun körgan. Otasi Ğoyibnazar söfi Qoşğarlik maşhur Ofoqxöja eşonning muridi bölgan, Çimyonda masjid va xonaqohlar qurdirib, eşonlik qilgan. Şoir devonida keltirilgan rivoyatga köra, unga Xöjanazar ismini qöyiliş ham Ofoqxöja nomi bilan boğliq. Hozir ham Çimyondagi Ğoyibnazar Eşon daxmasi ziyoratgoh sifatida tanilgan.
Ijodi
13Huvaydo mumtoz adabiyotning deyarli barça janrlarida qalam tebratgan, şe'rlari xalq orasida keng yoyilgan. ÖzME uni axloqiy-ta'limiy yönalişdagi mazmunli va badiiy jihatdan gözal asarlari bilan öz adabiy maktabini yaratgan şoir deb baholaydi. Uning dunyoqaraşi şakllanişiga Ahmad Yassaviy, Alişer Navoiy, Söfi Olloyor va Boborahim Maşrabning tasavvufiy va falsafiy qaraşlari kuçli ta'sir qilgan. Şoir majoziy va ilohiy işq haqidagi orifona şe'rlari bilan bir qatorda zulm va mazlumlik, ma'naviy kamolot va axloqiy tubanlik mavzularida ham yozib, ustozlari an'analarini yangi fikrlar bilan boyitgan.
Huvaydo şe'riyatining markaziy ğoyalaridan biri — nafsni tiyiş va dunyo hoyu havasidan uzoqlaşiş. ÖzME'ga köra, şoir dunyoviy lazzatlar insonga haqiqiy baxt bera olmasligiga işonadi va abadiy saodatga erişiş uçun kişi öz «men»idan keçişi lozim, deb hisoblaydi. Uning ilk şe'rlarida röza, namoz, zakot, haj, jannat va dözax kabi diniy mavzular yoritilgan; kibr va manmanlik qoralanib, kamtarlik, birodarlik va rostgöylik uluğlanadi.
Devoni va boşqa asarlari
13ÖzME'ga köra, şoir şe'rlarini u vafot etganidan keyin nabiralari devonga jamlagan. Devonga 351 ğazal, 28 ruboiy, 41 törtlik, 3 muxammas, musaddas, musamman, mustazod, 3 masnaviy hamda «Rohati dil» nomli axloqiy manzuma kiritilgan. «Rohati dil» pandnoma janrining yaxşi namunasi hisoblanadi: unda ta'magirlik va oçközlik, vafo, dunyoning ötkinçiligi, yaxşilik va yomonlik, poklik va mehnatsevarlik haqida ibratli hikoyatlar jamlangan. Huvaydo «Ibrohim Adham» nomli diniy-axloqiy doston ham yozgan.
«Devoni Huvaydo»ning bir neça qölyozma nusxasi va toşbosma naşrlari mavjud. ÖzME'ga köra, ulardan biri — şoirning çevarasi Salohiddin Soqib va Mirzo Hakim Marğiloniy köçirgan nusxa — Samarqand davlat universiteti kutubxonasida saqlanadi.
Merosi
13Huvaydo vafotidan söng şogirdlari va muxlislari unga bağişlab marsiya va tarix (sana bildiruvçi) şe'rlar bitgan, u haqda rivoyatlar tarqalgan. ÖzME'ga köra, şoirning nabirasi Sirojiy, çevaralari Samarbonu, Salohiddin Soqib va Ğaribiy ham devon tuzgan şoirlar bölib, uning an'analarini davom ettirgan. Uning nomi köçalar, mahallalar va maktablarga berilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Huvaydo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3348 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHuvaydo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3348
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3348
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 11-jild, 212–213-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 212–213-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.