Şahrixon tumani

Şahrixon tumani — Özbekistonning Andijon viloyati markaziy qismida joylaşgan ma'muriy tuman. Uning markazi — Şahrixon şahri. ÖzME'ga köra, tuman hududi taxminan 330 km² ni egallaydi, 2004-yilda bu yerda 215 ming kişidan ziyod aholi yaşagan.12

Tuman 1926-yil 29-sentyabrda taşkil topgan. Rusça Vikipediyaga köra, u dastlab Stalin tumani deb atalgan, 1943-yil fevralda uning oltita qişloq sovetidan yangi Xaldivanbek tumani tuzilgan. 1961-yil noyabrda nomi Moskva tumaniga özgartirilgan, hozirgi nomini esa 1990-yillarda olgan. ÖzME'ga köra, 1982-yilda arxeologlar tumandagi Kamoltepa tepaligida qaziş ötkazib, bu joy milodiy 1–4-asrlarda kulolçilar şaharçasi bölganini aniqlagan. Şahrixon şahrida 1825-yilda qurilgan Ponsod masjidi saqlanib qolgan.

Tuman ğarbda Böz, şimolda Baliqçi va Oltinköl, şarqda Asaka tumanlari, janubda esa Farğona viloyatining Quva tumani bilan qöşnidir. ÖzME ma'lumotiga köra, uning tarkibiga bitta şahar — Şahrixon va 12 ta qişloq fuqarolari yiğini kiradi; ular orasida Abdubiy, Guliston, Nazarmahram, Naynova, Paxtaobod, Toştepa, Çöja, Yangiyöl va boşqalar bor.

Hudud Şahrixonsoy yoyilmasi bilan band bölgan keng tekislikda, Quva–Andijon adirlari va Qoradaryo oraliğida yotadi hamda Markaziy Farğona vodiysining içkarisiga tomon çözilgan. Dengiz sathidan balandligi 400–680 m atrofida. Tekislik yuzasi törtlamçi davrda daryo olib kelgan allyuvial yotqiziqlardan iborat. Rusça Vikipediyaga köra, tuman hududidan Şahrixonsoy va Katta Farğona kanali ötadi.

Iqlim kontinental: yozi issiq, qişi nisbatan yumşoq. ÖzME'ga köra, iyulda örtaça harorat 27–29°, yanvarda −2,5° dan −3,2° gaça böladi; yiliga 300–350 mm yoğin tuşadi, vegetatsiya davri 212–216 kun davom etadi. Tuproqlarning asosiy qismini böz va ötloqi-böz tuproqlar taşkil etadi; yer osti suvi yaqin joylarda ötloqi-botqoq tuproqlar, ayrim yerlarda şörxoklar uçraydi. Yovvoyi ösimliklardan ajriq, qamiş, yantoq, yalpiz va ğumay keng tarqalgan. Hayvonot olami kambağal: sut emizuvçilardan asosan tulki va quyon, quşlardan çumçuq, qaldirğoç, bedana, laylak, hakka va musiça uçraydi.

Tumanda asosan özbeklar yaşaydi, şuningdek ruslar, tatarlar, qirğizlar, tojiklar, uyğurlar va qozoqlar ham istiqomat qiladi. ÖzME'ga köra, aholi ziçligi har kvadrat kilometrga 650 kişidan oşadi, bu respublika böyiça eng yuqori körsatkiçlardan biri; aholining köpçiligi qişloq joylarda yaşaydi.

Tuman iqtisodiyotining asosi — qişloq xöjaligi, unda paxtaçilik va ğallaçilik yetakçi, pillaçilik ham rivojlangan. ÖzME ma'lumotiga köra, 2000-yillar boşida 16 ming gektar ekin maydonining yarmidan köpiga paxta, qolgan katta qismiga buğdoy ekilgan; sabzavot, poliz, meva va uzum ham yetiştirilgan. Sanoatda paxta tozalaş, töqimaçilik va tikuvçilik korxonalari, Koreya, Xitoy, Hindiston, Germaniya va Rossiya bilan taşkil etilgan qöşma korxonalar işlagan.

Tumanda maktablar, litseylar, kasb-hunar kollejlari, musiqa va sport maktablari, kutubxonalar, muzey va kasalxonalar faoliyat körsatgan. Asakadan Şahrixongaça uzunligi 15 km temir yöl ötkazilgan. Mahalliy hunarmandçilik — piçoqçilik, beşikçilik, döppidözlik va misgarlik — azaldan rivojlangan. 1931-yildan «Yangi hayot» tuman gazetasi çiqadi.