Aleksandr Nikolayeviç Ostrovskiy

Aleksandr Nikolayeviç Ostrovskiy (1823–1886) — rus dramaturgi, uning ijodi rus milliy teatrining rivojida muhim bosqiç bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u 47 ta original pyesa muallifi va rus realizmi davrining eng yirik dramaturgi hisoblanadi; ÖzME ham uning qalamiga mansub asarlar soni 47 ta ekanini va ular «Ostrovskiy teatri» deb ataladigan adabiy hodisani yuzaga keltirganini qayd etadi. U Moskvada tuğilgan va Kostroma guberniyasidagi Şçelikovo mulkida vafot etgan.12

Rusça Vikipediyaga köra, Ostrovskiy Moskvaning Zamoskvoreçye mavzesida, ruhoniy öğli bölgan huquqşunos oilasida dunyoga kelgan. Otasining katta kutubxonasi tufayli u erta yoşdan rus adabiyoti bilan tanişgan. Birinçi Moskva gimnaziyasini tamomlab, otasining xohişi bilan Moskva universitetining yuridik fakultetiga kirgan, ammo 1843-yilda rim huquqi imtihonidan öta olmay öqişni taşlagan.

Söng u qariyb sakkiz yil Moskva sudlarida — avval vijdon sudida, keyin tijorat sudida kotib bölib işlagan. ÖzME'ga köra, sud muassasalaridagi xizmat bölajak dramaturgga savdogarlar, mayda zodagonlar va meşçanlar hayotiga oid boy material bergan.

Ostrovskiyning ilk asarlari 1847-yilda «Moskovskiy gorodskoy listok» gazetasida çop etilgan. Uning «Öz odamlarimiz — kelişib olamiz!» komediyasi (1849–1850) adabiy şuhrat keltirgan, lekin Moskva savdogarlarining şikoyati bilan sahnaga qöyiş taqiqlangan va Nikolay I ning şaxsiy farmoyişi bilan muallif politsiya nazoratiga olingan. Rusça Vikipediyaga köra, nazorat faqat Aleksandr II taxtga çiqqaç olib taşlangan, pyesa esa sahnaga 1861-yildagina çiqqan.

ÖzME'ga köra, Ostrovskiyning adabiy-estetik qaraşlari V. G. Belinskiy asarlari ta'sirida şakllangan: yozuvçi zamondoşlari hayotining hali tasvirlanmagan qatlamlarini kaşf etişi kerak, deb hisoblagan. Uning dastlabki pyesalari 1840-yillardagi «fiziologik oçerk» uslubiga yaqin.

ÖzME dramaturg ijodini uç bosqiçga ajratadi. Birinçisida u islohotlargaça bölgan rus hayotini tasvirlagan («Kambağallik ayb emas», 1853 va boşqalar). Ikkinçisida islohotdan keyingi jamiyat hayoti aks etgan: «Quturgan pullar» (1869), «Börilar va qöylar» (1875), Balzaminovlar haqidagi trilogiya. Uçinçi bosqiç «Boy kelinlar» (1875) bilan boşlangan «ğamgin komediyalar» turkumidan iborat; unga «Sepsiz qiz» (1878) va «Aybsiz aybdorlar» (1883) ham kiradi.

Rusça Vikipediyaga köra, 1860-yilda çiqqan «Momaqaldiroq» dramasi uçun Ostrovskiy Uvarov mukofotiga sazovor bölgan va Peterburg Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib saylangan; tanqidçi N. A. Dobrolyubov bu asarga «Qoronğu saltanatdagi nur» maqolasini bağişlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, «Qorqiz» (1873) pyesasiga Pyotr Çaykovskiy musiqa yozgan, keyinroq Rimskiy-Korsakov xuddi şu nomdagi operani yaratgan. Ostrovskiy Smutnoye vremya davriga bağişlangan tarixiy xronikalar ham yozgan.

Ostrovskiy faqat dramaturg emas, teatr arbobi ham bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 30 yildan ortiq vaqt davomida uning yangi pyesalari deyarli har mavsumda Moskvadagi Kiçik teatr va Peterburgdagi Aleksandrinskiy teatrida qöyilgan. U 1865–1866-yillarda Artistlar tögaragini taşkil etgan, 1874-yilda tuzilgan Rus dramaturglari va opera kompozitorlari jamiyatiga umrining oxirigaça raislik qilgan. 1885-yilda u Moskva imperator teatrlarining repertuar böyiça mudiri va teatr bilim yurtining boşliği etib tayinlangan.

Inglizça Vikipediyaga köra, dramaturg 1886-yil 2(14)-iyunda Şçelikovodagi uyida, Şekspirning «Antoniy va Kleopatra» tragediyasini tarjima qilib ötirgan paytda yurak xastaligidan vafot etgan. U Nikolo-Berejki qişloğidagi çerkov qabristoniga, otasining yoniga dafn qilingan.

ÖzME'ga köra, Ostrovskiy pyesalari sovet davrida Özbekiston teatrlarida özbek va rus tillarida namoyiş etilgan. «Momaqaldiroq», «Sepsiz qiz», «Aybsiz aybdorlar», «Kambağallik ayb emas» kabi asarlari özbek tiliga tarjima qilinib, uzoq yillar özbek sahnalarida ijro etilgan.