Uçköprik tumani

Uçköprik tumani — Farğona viloyatidagi ma'muriy tuman, markazi Uçköprik şaharçasi. ÖzME'ga köra, maydoni 0,28 ming km², 2004-yilda aholisi 164 ming kişi bölgan. Rusça Vikipediya hozirgi aholini 234 ming kişi deb körsatadi; aholining asosiy qismi özbeklar, şuningdek qirğizlar, tojiklar va boşqa millat vakillari yaşaydi.1

ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentabrda tuzilgan, 1962-yil dekabrida Bağdod tumaniga qöşilgan va 1964-yil oxirida qayta tiklangan. Rusça Vikipediya tuman tarixini boşqaça bayon qiladi: 1882–1926-yillarda bu hudud Rossiya imperiyasining Qöqon uyezdiga qaraşli Kenagas va Yangiqörğon volostlari tarkibida bölgan, 1926-yilda Qöqon va Bağdod tumanlari orasida bölingan. 1938-yil 1-oktabrda bu yerda Molotov tumani tuzilgan, 1957-yilda u Leningrad tumani deb qayta nomlangan, 1992-yildan esa Uçköprik tumani deb ataladi.

Tuman şarqda Bağdod va Buvayda, şimol va ğarbda Danğara tumani hamda Qöqon şahri, janubi-şarqda Rişton tumani bilan çegaradoş. Hududi asosan tekislik: janubiy qismini Turkiston tizmasi etaklaridagi adirlar egallaydi, markazida qadimdan dehqonçilik qilinadigan yerlar, şimol va şimoli-şarqda esa Markaziy Farğona çölining çekkalari joylaşgan. ÖzME'ga köra, adirlar Söx daryosi yoyilmasining qadimgi konglomeratlaridan tuzilgan.

Iqlimi kontinental, biroq Qurama, Çotqol va Farğona tizmalari şimoliy sovuq şamollarni tösgani uçun qiş nisbatan iliq. ÖzME'ga köra, yillik örtaça harorat 13,5°, iyulda 27–28° (eng yuqori 42°), yanvarda −2,2° (eng past −23°). Vegetatsiya davri 235–240 kun.

Ekinzorlar Söx daryosidan suv oladigan Kartan kanali va Katta Farğona kanali orqali suğoriladi. ÖzME'ga köra, tumanda umumiy uzunligi 104 km bölgan yettita katta ariq va 624 km lik 105 ta kollektor bor; Aççiqköl va Şimoliy Bağdod kollektorlari sizot suvlarini Sirdaryoga oqizadi. Aholi punktlari va fermalarni 130 ga yaqin artezian quduği suv bilan ta'minlaydi.

Adirlar etagida böz tuproqlar, markazda ötloqi va ötloqi-botqoq tuproqlar, şimolda şörxok va qumoq yerlar tarqalgan. Ösimliklardan efemerlar, yulğun, qamiş, yantoq, qum tepalarida qandim va çerkez ösadi; tulki, böri, quyon, kemiruvçilar, ilon va kaltakesaklar, köplab quş turlari yaşaydi.

Tuman xöjaligining yetakçi tarmoği — paxtaçilik. Bundan taşqari beda, şoli, don, sabzavot va poliz ekinlari ekiladi, boğdorçilik va uzumçilik rivojlangan, anjir kabi subtropik mevalar ham yetiştiriladi. ÖzME'ga köra, sanoat korxonalari — paxta tozalaş, meva-sabzavot konservalaş, asfaltbeton va ğişt zavodlari — asosan qişloq xöjaligi mahsulotlarini qayta işlaydi. Tuman hududidan Andijon — Moskva va Bişkek — Jalolobod poyezdlari ötadi. Ijtimoiy sohada 53 umumiy ta'lim maktabi, kasb-hunar kollejlari, musiqa va sport maktablari, markaziy kasalxona va qişloq vraçlik punktlari faoliyat körsatgan.