Buvayda tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Buvayda tumani — Farğona viloyatidagi tuman. U Qöqon şahridan şimolroqda joylaşgan bölib, viloyatning Bağdod, Uçköprik, Danğara va Oltiariq tumanlari hamda Namangan viloyatining Pop va Mingbuloq tumanlari bilan çegaradoş. Rusça Vikipediyaga köra, tuman markazi — Ibrat şaharçasi (2015-yilgaça Yangiqörğon qişloği).12
Tarixi
13ÖzME tuman 1926-yil 29-sentabrda taşkil etilganini qayd etadi, rusça Vikipediya esa uning 1943-yil 13-fevralda Bağdod va boşqa qöşni tumanlar qişloq sovetlaridan tuzilganini yozadi. Ikkala manbaga köra ham, 1959-yil 14-dekabrda tuman tugatilib, hududi qöşni tumanlarga bölib berilgan. 1973-yil dekabrida u qayta tiklangan va markazi Yangiqörğon qişloği bölgan. 2015-yilda Yangiqörğon şaharça maqomini olib, Ibrat deb qayta nomlangan.
Ma'muriy bölinişi va aholisi
13ÖzME'ga köra, tuman maydoni 0,28 ming km² ni taşkil etadi. 2000-yilda unda 143,8 ming kişidan ortiq aholi yaşagan, aholi ziçligi esa har km² ga 504 kişini taşkil etgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2022-yilda tuman aholisi 236 200 kişiga yetgan. Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, tumanda 10 ta şaharça (Ibrat, Buvayda, Oqqörğon, Zarbuloq, Qum, Çinobod, Yuqori Baçqir, Quyi Baçqir, Yuqori Nayman, Quyi Urganji) va 11 qişloq fuqarolar yiğini bor. Aholining asosiy qismini özbeklar taşkil qiladi; tatar, tojik, qirğiz, rus va boşqa millat vakillari ham yaşaydi.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, tuman hududi asosan tekislik, iqlimi kontinental. Yanvarning örtaça harorati −2,3 °C, iyulniki 27,5 °C. Yiliga 120–130 mm yoğin tuşadi, ösuv davri 218 kun davom etadi. Bahor va kuzda kuçli şamollar esadi. Gilli, qumoq va suğoriladigan ötloqi tuproqlar tarqalgan; şimol va şimoli-ğarbda barxan va döng qumlar uçraydi. Ekinzorlar Söx daryosi, Katta Farğona va Katta Andijon kanallari hamda yer osti suvlari hisobiga suğoriladi. Qumli yerlarda qandim, yulğun, yantoq ösadi, kaltakesak va ilonlarning bir neça turi yaşaydi.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, tuman xöjaligining asosiy tarmoği qişloq xöjaligi, yetakçi yönalişi esa paxtaçilik. 2000-yil ma'lumotiga köra, 16 ming gektardan ortiq suğoriladigan yerning yarmidan köpiga ğöza, qolgan qismiga don, yem-xaşak, sabzavot-poliz ekinlari ekilgan, mevazor va tokzorlar ham bor. Buvaydaning Oqqörğon anjiri qadimdan şuhrat qozongan. Pillaçilik va çorvaçilik ham rivojlangan. Sanoat korxonalari asosan qişloq xöjaligi mahsulotlarini qayta işlaydi: ip yigiriş va töquv, tikuvçilik-trikotaj fabrikalari, meva-sabzavot va anjir qiyomi tayyorlaydigan sexlar, ğişt zavodlari faoliyat körsatadi.
Tuman hududidan Toşkent–Namangan temir yöli va bir neça avtomobil yöli ötadi.
Madaniyati va tarixiy obidalari
13ÖzME'ga köra, tumanda XV–XVI asrlarga oid Bibi Buvayda maqbarasi, Böston Buva maqbarasi, Podşopirim, Bandikuşod va Söfi Azizlar maqbaralari saqlangan. 1999/2000 öquv yilida 51 umumiy ta'lim maktabida 31 ming öquvçi ta'lim olgan. Yer ostidan çiqadigan şifobaxş suv asosida kurort qurilgan. 1950-yildan «Buvayda közgusi» tuman gazetasi çiqadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Buvayda tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3652 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABuvayda tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3652
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3652
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Бувайдинский районru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Buvayda Districten.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 666–667-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 666–667-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.