Marhamat tumani

Marhamat tumani — Özbekistonning Andijon viloyati tarkibidagi ma'muriy birlik, viloyatning janubiy çekkasida joylaşgan. Ma'muriy markazi — Marhamat şahri. ÖzME'ga köra, tuman 0,32 ming km² maydonni egallaydi va Farğona vodiysining şarqiy, toğ etaklariga yaqin qismida turadi.12

Tuman 1926-yil 29-sentabrda tuzilgan. Keyingi yillarda uning çegaralari va markazi bir neça bor özgargan. ÖzME bu voqeani 1963-yilga, rusça Vikipediya esa 1962-yil 24-dekabrdagi farmonga boğlaydi: tumanlarni yiriklaştiriş jarayonida qöşni Lenin tumani Marhamat tumaniga qöşilgan va markaz Russkoye Selo posyolkasi bölib qolgan. 1965-yil 15-fevralda birlaşgan tumanning nomi özgartirilib, markazi Leninsk şahriga (hozirgi Asaka) ötkazilgan. 1970-yil 7-dekabrda Marhamat tumani yana alohida ajratilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Russkoye Selo 1972-yilda şaharça maqomini olgan, 1974-yil 7-avgustda esa tuman tasarrufidagi şaharga aylantirilib, Marhamat deb nomlangan. Özbekça Vikipediyada tumanda Özbekiston uçartöp federatsiyasi ilk bor oçilgani ham eslatiladi.

Tuman şimolda Asaka, Xöjaobod va Buloqboşi tumanlari, şarq va janubda Qirğizistonning Öş viloyatiga qarağli Aravon tumani, ğarbda Farğona viloyatining Quva tumani bilan qöşni. Şimoliy va şimoli-şarqiy qismi tekis, qolgan hududi toğ etaklari va qiyaliklardan iborat. Olay tizmasi etagidagi toğlar, balandligi 1500 metrgaça yetadigan Uluğtoğ hamda 920 metrlik Tuyamöyin adirlari birgalikda Oyim—Marhamat—Xöjaobod botiğini hosil qiladi.

ÖzME iqlimni keskin kontinental deb baholaydi: iyulning örtaça harorati 26,1°, yanvarniki taxminan −2,9°; bir yilda 218 mm dan 320 mm gaça yoğin tuşadi, ösuv davri 220 kunni taşkil etadi. Şamollar köproq şarq tomondan esadi. Hududdan Qoradaryo havzasiga mansub Şahrixonsoy, Janubiy Farğona va Karkidon kanallari ötadi; dalalar Janubiy Farğona kanali va Aravonsoy suvi bilan suğoriladi. Tuproqlarning asosiy qismi böz tuproq, adir etaklarida ötloqi-böz va botqoq-ötloqi turlari uçraydi. Tabiiy ösimliklardan şuvoq, şöra, boşoqlilar va efemerlar, soylar böyida tol va terak ösadi; yovvoyi hayvonlardan tulki, böri, çiyaböri va quyon bor.

ÖzME ma'lumotiga köra, tuman tarkibida bitta şahar (Marhamat), bitta şaharça (Polvontoş) va beşta qişloq fuqarolari yiğini — Marhamat, Qorabağiş, Şukurmergan, Qoraqörğon va Kötarma — mavjud. 2000-yilda bu yerda 119,8 ming kişi yaşagan: 17,8 mingi şaharlarda, 102 mingi qişloqlarda; har km² ga örtaça 374 kişi töğri kelgan. Özbekça Vikipediya 2020-yil uçun 175,7 ming kişi degan raqamni beradi. Aholining aksariyati özbeklar, ular bilan birga tojik, qirğiz, rus, tatar, koreys, uyğur, qozoq va ukrainlar ham istiqomat qiladi.

ÖzME 1990-yillar oxiridagi holatni qayd etadi: tumanda ip yigiriş-töquv fabrikasi, elektrotexnika korxonasi, non, meva-sabzavot va vino zavodlari, «UzRospodşipnik» qöşma korxonasi va «Ökçi» paxta tozalaş zavodi işlagan, 250 dan ortiq kiçik korxona hamda dehqon va fermer xöjaliklari faoliyat yuritgan. Dehqonçilikda paxta yetakçi bölgan (qariyb 7250 ga), undan taşqari buğdoy, sabzavot, yem-xaşak ekinlari ekilgan, boğ va tokzorlar barpo etilgan. Çorvaçilikda qoramol, qöy, parranda va ot boqilgan.

Ta'lim tizimida 40 dan ortiq umumta'lim maktabi (qariyb 28 ming öquvçi), kollej va litseylar hamda ikkita musiqa maktabi qayd etilgan. Madaniy muassasalar orasida 6 madaniyat uyi, 35 kutubxona, «Parvona» xalq teatri, dorbozlar guruhi va muzey bor. Tumanning «Oq oltin» gazetasi 1933-yil 1-oktabrdan beri çiqadi.