Vladimir Petroviç Nalivkin
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Vladimir Petroviç Nalivkin (1852, Kaluga — 1918-yil 20-yanvar, Toşkent) — rus harbiysi, tarixçi, şarqşunos, etnograf, tilşunos va pedagog, Turkiston ölkasining yirik tadqiqotçisi. U birinçi rusça-özbekça luğatlar mualliflaridan biri, keyinçalik esa Davlat dumasi a'zosi va Muvaqqat hukumatning Turkiston qömitasi raisi bölgan.1
Hayoti
1,3ÖzME'ga köra, Nalivkin 1852-yil 15-iyulda Kalugada tuğilgan; Rusça Vikipediya eski uslub böyiça 26-fevral sanasini ham keltiradi va uning zodagon oiladan ekanini qayd etadi. 1873-yilda harbiy bilim yurtini bitirib, Turkistonga xizmatga kelgan va Xiva hamda Qöqon yurişlarida qatnaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, u general Skobelevning tinç aholiga nisbatan şafqatsiz harakatlariga norozilik bildirib istefoga çiqqan va Namangan uyezdi boşliğining yordamçisi etib tayinlangan.
Mahalliy xalqning tili va turmuşini yaqindan örganiş uçun Nalivkin Nanay qişloğidan yer sotib olib, oilasi bilan u yerda bir neça yil yaşagan. ÖzME'ga köra, u özbek, tojik va arab tillarini puxta egallagan. Turkistonda oçilgan birinçi rus-tuzem maktabining ilk öqituvçilaridan biri bölgan, Toşkent öqituvçilar seminariyasida mahalliy tillardan dars bergan.
1890–1895-yillardagi lavozimi haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: ÖzME uni Sirdaryo, Farğona va Samarqand gubernatorining yordamçisi deb körsatadi, Rusça Vikipediyaga köra esa u bu yillarda şu viloyatlar xalq bilim yurtlari inspektori bölgan, 1901-yildan Farğona viloyati harbiy gubernatorining yordamçisi lavozimida işlagan.
Siyosiy faoliyati
1,3Rusça Vikipediyaga köra, 1907-yilda Nalivkin Toşkentdan II Davlat dumasiga deputat etib saylangan. Uning qaraşlari rus sotsial-demokratiyasiga yaqin bölgan. 1917-yilgi Fevral inqilobini u iliq kutib olgan va 19-iyulda Muvaqqat hukumatning Turkiston qömitasi raisi etib tayinlangan. ÖzME'ga köra, u menşeviklarni qöllab-quvvatlagan. Sentyabr voqealarida Nalivkin hokimiyatni Sovetlarga ötkaziş talablariga qarşi turgan, biroq ölkaga general Korovişenko yuborilgaç, istefo bergan.
1917-yil noyabrida Toşkentda hokimiyat bolşeviklar va söl eserlar qöliga ötgaç, Nalivkin yaşirin holatga ötgan. ÖzME'ga köra, Ta'sis majlisi tarqatib yuborilganidan keyin u yangi tuzum qatağon va zöravonliklarga olib borişini oldindan sezgan. 1918-yil 20-yanvarda Toşkentda, rafiqasining qabri ustida özini otib öldirgan.
Ilmiy merosi
1,3Nalivkin Turkiston tarixi, etnografiyasi va islom madaniyatiga oid köplab asarlar yozgan. Rafiqasi M. V. Nalivkina bilan birgalikda «Farğonadagi ötroq aholi ayollarining turmuşiga doir oçerklar»ni yaratgan; Rusça Vikipediyaga köra, bu kitob 1886-yilda çiqqan. Uning «Qöqon xonligining qisqaça tarixi» asari 1899-yilda Parijda fransuz tilida naşr etilgan.
Olim özbek (öşa davrda «sart» deb atalgan) va fors tillari böyiça darsliklar, rusça-özbekça va özbekça-rusça luğatlar tuzgan; ular orasida Qozonda 1884-yilda bosilgan luğat va Namangan uyezdi şevalariga asoslangan qisqaça grammatika, Turkiston öqituvçilar seminariyasi uçun xrestomatiya (1896) hamda «sart tilini amaliy örganiş qöllanmasi» (1898) bor. ÖzME akademik Vasiliy Bartoldning baholaşini keltiradi: uning fikriça, Nalivkin ruslar orasida özbek tili va turmuşini eng yaxşi bilgan olim bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Vladimir Petroviç Nalivkin // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3775 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAVladimir Petroviç Nalivkin. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3775
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3775
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Наливкин, Владимир Петровичru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 43–44-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 43–44-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.