Soyib Xöjayev

Soyib (Sohibjon) Xöjayev (1910–1982) — özbek komik aktyori va qiziqçisi, Özbekiston xalq artisti. ÖzME'ga köra, bu unvon unga 1939-yilda berilgan. U xalq qiziqçiligi an'analarini professional sahnaga olib kirgan aktyorlardan biri sifatida tanilgan, ayniqsa «Toşbolta oşiq» spektaklidagi Toşbolta roli bilan el orasida maşhur bölgan.1

ÖzME'ga köra, Xöjayev 1910-yil 5-dekabrda Andijon viloyatining Xonobod qişloğida tuğilgan, 1982-yil 3-mayda Andijonda vafot etgan va Toşkentda dafn qilingan. Özbekça Vikipediyaga köra, 1925–1926-yillarda Moskvadagi işçilar kursida öqigan. Sahnadagi ilk qadamlarini 1927-yilda Qöqon drama teatrida qöygan, dastlab Mirşohid Miroqilovdan saboq olgan.

1928–1939-yillarda u Andijon viloyat teatrida aktyor bölib işlagan. ÖzME'ga köra, bu davrda K. Gotssining «Malikai Turandot» asaridagi Truffaldino, Komil Yaşinning «Örtoqlar»idagi Soli domla, Hamza Hakimzoda Niyoziyning «Boy ila xizmatçi»sidagi Xolmat, Gogolning «Revizor»idagi Bobçinskiy kabi rollar uni iste'dodli komik aktyor sifatida tanitgan.

1939-yildan umrining oxirigaça Xöjayev Toşkentdagi Muqimiy nomidagi musiqali drama va komediya teatrida işlagan. ÖzME ta'kidlaşiça, u xalq qiziqçilarining badiha aytiş, mimika va taqlid, söz öyini kabi usullarini sahna imkoniyatlariga moslab rivojlantirgan. Uning milliy dramaturgiyadagi rollari qatorida Hamzaning «Maysaraning işi»dagi Mulladöst, «Nurxon»dagi Huzurxöja, «Oltin köl»dagi Ğani va «Vatan işqi»dagi Xuşmamat bor. Tarjima asarlarda u «Soroçinsk yarmarkasi»da Çerevik, «Natalka Poltavka»da Mikola, «Ön ikkinçi keça»da ser Tobi obrazlarini yaratgan.

Hamid Ğulom asarlari asosidagi spektakllar — «Farğona hikoyasi», «Toşbolta oşiq», «Öğil uylantiriş», «Ajab savdolar» — Xöjayevga ayniqsa katta şuhrat keltirgan; u Kiçkinaxöja, Toşbolta, Norxöja va Vakil qassob rollarini ijro etgan. ÖzME'ga köra, Toşbolta rolini 1500 marta öynagan. Özbekça Vikipediyaga köra, u rollarida Andijon şevasidagi sözlardan foydalangan va teatr gastrollarida çiptalar oldindan sotilib ketgan.

Xöjayev bir qator filmlarda ham suratga tuşgan: «Nasriddinning sarguzaştlari»da çoyxonaçi, «Yor-yor»da Ahmadjon, «Dilbarim»da Zuhurov, «Yettinçi jin»da Sulton rollarini ijro etgan; özbekça Vikipediya «Stadionda uçraşamiz» va «Vatanga tuhfa» komediyalarini ham tilga oladi. U Toşkent televideniyesining «Ekran xandasi» va «Visol onlari» körsatuvlari hamda «Tabassum» radiojurnalining doimiy iştirokçisi bölgan.

ÖzME'ga köra, 1999-yilda S. Imomov uning hayotiga bağişlab «Soyibxöja operatsiyasi» spektaklini yaratgan, xotirasiga atab kulgi san'ati körik-tanlovlari ötkazib turiladi. 2003-yilda u vafotidan söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan taqdirlangan. Özbekça Vikipediyaga köra, tavalludining 100 yilligi munosabati bilan poçta markasi çiqarilgan.