Şahobiddin Marjoniy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Şahobiddin Marjoniy (töliq ismi: Şahobiddin bin Bahouddin bin Subhon bin Abdulkarim al-Marjoniy; 1818–1889) — tatar ilohiyotçi olimi, ma'rifatparvar, faylasuf va tarixçi. ÖzME uni tatar xalqi ilmiy tarixining asosçisi deb ataydi. Rusça Vikipediyaga köra, u etnograf, şarqşunos va pedagog sifatida ham tanilgan, tarixçi Murod Ramziy esa uni öz davrining eng yirik tatar tarixçisi deb hisoblagan.1
Hayoti
1,3ÖzME'ga köra, Marjoniy Qozon yaqinidagi Yapançi qişloğida tuğilgan; rusça Vikipediya tuğilgan kunini 1818-yil 16-yanvar deb körsatadi va bu qişloq hozir Tatariston Respublikasining Atna tumaniga qaraşli ekanini qayd etadi. Dastlab u Qozon uyezdidagi qişloq madrasasida öqigan. Rusça Vikipediyaga köra, 17 yoşida madrasada dars bera boşlagan va fors tili morfologiyasiga oid darslikni yoqtirmay, özi yangisini tuzgan.
1838-yilda Marjoniy ilmini oşiriş uçun Buxoroga yöl olgan. ÖzME'ga köra, u 1838–1843 va 1845–1849-yillarda Buxorodagi Kökaldoş va Mir Arab madrasalarida, 1843–1845-yillarda esa Samarqanddagi Şerdor madrasasida öqigan va dars bergan. Sadriddin Ayniyning yozişiça, amir Nasrullo ta'qibidan söng u bir muddat Samarqandda yaşagan. Bu yillarda olim arab va fors tillarini mukammal özlaştirgan, şarq falsafasi va tarixini örgangan, matematika va astronomiya bilan şuğullangan, Abu Nasr Kursaviyning ilmiy merosi bilan tanişgan. ÖzME'ga köra, u Ahmad Doniş bilan birga ma'rifatparvarlik ğoyalarini yoyişda faol qatnaşgan.
Qozondagi faoliyati
1,3Vataniga qaytgaç, Marjoniy 1850-yilda Qozondagi Birinçi masjidiga imom-mudarris etib tayinlangan, 1867-yilda esa Qozon muhtasibi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu lavozimga uni Orenburg musulmonlar diniy majlisi tayinlagan; u Qur'onning Qozon bosmaxonasidagi naşrini nazorat qilgan va musulmonlarning tuğiliş, nikoh va vafot qaydlarini davlat idoralariga topşirgan. ÖzME'ga köra, 1876–1884-yillarda u Qozon tatar öqituvçilar maktabida ham dars bergan. Olim 1889-yilda Qozonda vafot etgan.
Ilmiy merosi va ğoyalari
1,3Marjoniy 30 dan ortiq yirik asar yozgan, ularning aksariyati arab tilida. Buxoroda u «Movarounnahr maşhur ulamolarining ahvoli va işlari» asarini hamda Kursaviyning Buxorodagi faoliyatiga bağişlangan tadqiqotini yaratgan. ÖzME uning Turkiston tarixi va geografiyasiga, 10–12-asrlardagi Movarounnahr xonaqolari va tasavvufiga oid işlarini alohida ajratadi. Rusça Vikipediya «Mustafod al-axbor fi ahvoli Qozon va Bulğor» (1885) tarixiy asarini, islom huquqi va falsafasiga oid kitoblarini sanaydi; 1870-yilda çiqqan «Nazrat ul-haqq» kitobi esa unga butun musulmon Şarqida şuhrat keltirgan.
Rusça Vikipediyaga köra, Marjoniy taqlidni, ya'ni diniy obröli şaxslarga körkörona ergaşişni tanqid qilgan, ijtihod eşigini qayta oçişga, madrasa ta'limini isloh qilişga va tatar jamiyatini dunyoviy bilimlar bilan taniştirişga da'vat etgan. ÖzME'ga köra, Kursaviy, Marjoniy va Ahmad Donişning islohotçilik va ma'rifatparvarlik ğoyalari keyinçalik jadidçilik harakatining yuzaga kelişiga hissa qöşgan. Qozondagi Tatariston Fanlar akademiyasi Tarix instituti va şahar jome masjidi uning nomi bilan atalgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şahobiddin Marjoniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4223 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞahobiddin Marjoniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4223
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4223
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Марджани, Шигабутдинru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 212–213-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 212–213-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.