Muhiddinxöja qozi

Muhiddinxöja qozi (1841, Toşkent — 1902-yil mart) — özbek ma'rifatparvari, Toşkent qozisi, ilk özbek publitsistlaridan biri. U Toşkentning sönggi qozikaloni Hakimxöjaning öğli bölgan. ÖzME'dagi maqola muallifi — adabiyotşunos Şarif Yusupov.

ÖzME'ga köra, Muhiddinxöja Toşkent va Buxoro madrasalarida öqib, ta'limini tugatgaç, Toşkentning Sebzor dahasidagi Isaxonxöja madrasasida mudarrislik qilgan.

1865-yil yozida Toşkent rus qöşinlari qamalida qolib, şahar aholisi katta qirğin xavfi ostida turgan. ÖzME'ga köra, şunday paytda, iyun oyida Muhiddinxöja Abulqosim eşon, Solihbek oxund va öz otasining topşiriği bilan rus qöşinlari qömondoni Çernyayevning qarorgohiga borgan. U unga maxsus maktub yetkazib, şaharni nisbatan yengilroq şartlarda taslim qiliş yöllarini qidirgan. Bu safar xavf-xatarga töla bölganini ÖzME alohida ta'kidlaydi.

Otasi vafot etgaç, 1860-yillar oxiridan Muhiddinxöja Sebzor dahasining qozisi lavozimida işlagan.

ÖzME'ga köra, 1880-yillar boşida Muhiddinxöja avval Sattorxon, söngra Furqat bilan birga yangi özbek ma'rifatparvarligining şakllanişida qatnaşgan. U zamonaviy fan va texnika yutuqlarini, ilğor madaniyatni xalq orasida tarğib qilgan. 1884-yildan «Turkiston viloyatining gazeti» bilan hamkorlik qila boşlagan va unda çiqqan maqolalari tufayli ilk özbek publitsistlaridan biri sifatida nom qozongan.

1886-yilda u Sebzor dahasida 3-son rus-tuzem maktabini qurdirgan va umrining oxirigaça bu maktabning faxriy noziri bölib qolgan. Rus-tuzem maktablari mahalliy bolalarga ona tili bilan birga rus tilini ham örgatiş uçun oçilgan.

Muhiddinxöja ötmişdan qolgan madaniy yodgorliklarni saqlab qolişga katta e'tibor bergan. ÖzME'ga köra, Şarafiddin Ali Yazdiyning «Zafarnoma» asarining dunyoda yagona töliq qölyozma nusxasi aynan uning va avlodlarining sa'y-harakati bilan saqlanib qolgan; bu nusxa Özbekiston mustaqillikka erişgandan keyin töla holda naşr etilgan.

ÖzME'ga köra, ma'rifatparvarlik faoliyati hamda 1892-yilgi «vabo qözğoloni» qatnaşçilariga xayrixoh bölgani uçun Muhiddinxöja çor ma'muriyatining köp marta ta'qib va bosimiga uçragan. Şunga qaramay u öz qaraşlaridan qaytmagan.