Muhammad Sodiq Qoşğariy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muhammad Sodiq Qoşğariy (Qaşqariy) — 18–19-asrlarda yaşagan uyğur tarixçisi, adib, şoir va tarjimon, «Tazkirai azizon» asarining muallifi. ÖzME uni tarixçi, faylasuf, tilşunos, adib va şoir sifatida tavsiflaydi. ÖzME'ga köra, u 1740-yilda Qaşqarda tuğilib, 1849-yilda vafot etgan; Rusça Vikipediyada esa tadqiqotçi D. Brofiga tayanib, uning umr yillari taxminan 1730–1820 deb körsatilgan. Şu sababli olimning aniq tuğilgan va vafot etgan sanalari munozarali.1
Tahsili
1,3ÖzME'ga köra, Muhammad Sodiq Qaşqardagi «Soçiya» madrasasida tahsil olib, diniy va dunyoviy ilmlarni, arab va fors tillarini hamda Şarq mumtoz adabiyotini puxta egallagan. Rusça Vikipediyaga köra, u boşlanğiç ta'limni diniy maktabda olgan, keyin şu oliy madrasada öqigan va uni tugatgaç, madrasada dars bergan.
Tarixiy asarlari
1,3Olimning eng maşhur asari — «Tazkirai azizon» («Azizlar tazkirasi»). ÖzME uni 1768–1769-yillarga oid deb hisoblaydi. Asarda Maxdumi A'zam va uning avlodlari — xojalarning Şarqiy Turkistondagi Yorkend xonligi (1465–1759) hududidagi faoliyati, xonlikning 16–18-asrlardagi siyosiy tarixi, ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli va madaniy hayoti yoritilgan. Unda naqşbandiya tariqati vakillari haqida ham qimmatli ma'lumotlar bor. Rusça Vikipediya bu asar nomini «Avliyolar xotirasiga» deb tarjima qiladi.
ÖzME'ga köra, Muhammad Sodiq 1844-yilda «Tazkirai Aşobul kahf» («Ğor egalari tazkirasi») va «Risolai kasbdor» («Kosiblar risolasi») asarlarini ham yozgan. Rusça Vikipediya uning «Odob as-solihin» nomli diniy-falsafiy risolasini ham tilga oladi. ÖzME qayd etişiça, olim falsafa va pedagogikaga oid asarlar ham yaratgan.
Tarjimonlik faoliyati
1,3Muhammad Sodiq mohir tarjimon bölgan. U Tabariyning «Tarixi Tabariy» («Payğambarlar va podşolar tarixi») hamda Mirzo Muhammad Haydar Dulatning «Tarixi Raşidiy» asarlarini fors tilidan uyğur (turkiy) tiliga ögirgan. ÖzME'ga köra, bu tarjimalar Markaziy Osiyo, Kavkaz, Tibet, Şimoliy Hindiston va Afğonistonda yaşagan xalqlar tarixini örganişda muhim manba hisoblanadi.
Badiiy ijodi
1,3Olim «Sodiq» taxallusi bilan turkiy va fors tillarida ğazal, muxammas, ruboiy, masnaviy va qit'alar yozgan. ÖzME'ga köra, u öz zamonasidagi şoir va yozuvçilar haqida qimmatli ma'lumotlar qoldirgan va bu ma'lumotlar tufayli uyğur mumtoz adabiyoti tarixi yangi nomlar bilan boyigan.
ÖzME'ga köra, Muhammad Sodiq Qaşqarda, Yusuf Xos Hojib maqbarasi oldidagi «Oq mozor» qabristonida dafn etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muhammad Sodiq Qoşğariy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4391 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuhammad Sodiq Qoşğariy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4391
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4391
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Мухаммад Садык Кашгариru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 926-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 926-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.