Tavois
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tavois (dastlabki nomi Arqud) — Buxoro vohasidagi qadimiy tarixiy viloyat (rustoq) va şahar; hozir uning örnida Navoiy viloyatining Qiziltepa tumanidagi qişloq joylaşgan. ÖzME'ga köra, şahar qadimda Buxoro bilan Samarqandni boğlagan katta yöl ustida turgan va ilk örta asrlarda vohaning muhim savdo hamda ilm markazlaridan biri bölgan.1
Nomining kelib çiqişi
1,3ÖzME ma'lumotiça, milodning boşlarida bu joyda otaşkada va otaşgoh bölgan. Arablar bu yerga ilk bor kelganlarida tovuslarni körib, manzilni «Zot ut-tavois», ya'ni «Tovuslar egasi» deb atagan. Joyning hozirgi nomi aynan şu arabça atamadan kelib çiqqan. Bugun ham qişloqqa kiraverişda tovus haykali örnatilgan bölib, u nom tarixini eslatib turadi.
Arab yurişlari davri
1,3Tarixçi Tabariyning yozişiça, Tavoisda arab sarkardasi Qutayba ibn Muslimning alohida qarorgohi bölgan. ÖzME'ga köra, 730-yilning 17-noyabrida bu yerda arab qöşini bilan turk xoqoni boşçiligidagi turkiylar va suğdiylarning birlaşgan qöşini örtasida qattiq jang bölib ötgan va unda turkiylar mağlub bölgan.
Ilk örta asrlardagi şahar
1,3Ilk örta asrlarda Tavoisda jome masjidi va katta hisor (qörğon) bölgan, şaharning qoq örtasidan Abu Muslim ariği oqib ötgan. Narşaxiy keltirgan ma'lumotga köra, qadim zamonlarda bu yerda har yili kuzda ön kun davom etadigan bozor bölgan va unda nuqsonli mollar sotilgan. Bozorga Farğona, Çoç (Şoş) va boşqa ölkalardan savdogarlar kelgan. Aholi savdo bilan birga dehqonçilik ham qilgan, şuning uçun şaharda badavlat kişilar köp bölgan.
Tavois ilm-fan bilan ham tanilgan. ÖzME'ga köra, bu yerdan köplab ulamo va muhaddislar yetişib çiqqan; ular orasida 956-yilda vafot etgan Abu Bakr Ahmad ibn Muhammad at-Tavoisiy bor. Uning va boşqa tavoislik olimlarning nomlari Abdulkarim as-Sam'oniyning «Nasabnoma» (al-Ansob) asarida uçraydi.
Keyingi davrlar
1,3Sönggi örta asrlarda Tavois ikki qişloqqa — Tavoisi Bolo («yuqori») va Tavoisi Poyonga («quyi») bölinib ketgan. ÖzME'ga köra, XIX–XX asrlarda bu mavze boşqa nom bilan atalgan. Qişloq yaqinida ilk örta asrlarga oid Şahri vayron tepaligi saqlanib qolgan.
Özbekça Vikipediya ham Tavoisni Navoiy viloyati Qiziltepa tumanidagi qişloq sifatida tavsiflaydi va uning tarixini Buxoro vohasining qadimiy rustoqlari qatorida keltiradi. Tavois haqidagi asosiy ma'lumotlar Narşaxiyning «Buxoro tarixi», Tabariy tarixi va Sam'oniyning nasabnomasi kabi örta asr manbalariga tayanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tavois // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4580 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATavois. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4580
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4580
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Tavoisuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 28-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 28-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.