Narşaxiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Narşakhi
Öqiş: 2 daqiqa
Abu Bakr Muhammad ibn Ja'far an-Narşaxiy (899–959) — Buxoro vohasidan çiqqan tarixçi olim. U somoniylar davrida yaşab, «Buxoro tarixi» asarini arab tilida yozgan.
Hayoti
13Töliq ismi Abu Bakr Muhammad ibn Ja'far ibn Zakariyya al-Xattob ibn Şarik an-Narşaxiy. U Buxoroning Narşax qişloğida tuğilgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, tuğilgan yili hijriy 286 (899), vafoti hijriy 348-yil safar oyi (959-yil bahori). Şu manbada 2010-yilgi naşrga tayanib, Narşax qişloği Vabkana yaqinida, Buxorodan uç farsax narida bölgani aytiladi. Asosiy tarjimai hol ma'lumotlari as-Sam'oniyda saqlangan. Uning hayoti haqida ma'lumotlar kam. Özbekça Vikipediyada u somoniylar saroyida kotiblik qilgani va öz qişloğida vafot etgani yozilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada uning bu asaridan boşqa heç narsasi ma'lum emasligi qayd etilgan.
Ingliz tilidagi manbada Narşaxiy suğdiy bölgani va u hali suğd tilini yaxşi bilgan bölişi mumkinligi aytiladi.
Oilasi haqida Ş. S. Kamoliddinning fikri keltiriladi: an-Nasafiy tilga olgan Abu Rafi al-Alo ibn Mansur Narşaxiyning nevarasi bölişi mumkin. Özbekça maqolada esa öğli Abu Bakr Mansur va nevarasi Abu Rafi al-Alo asarni davom ettirgani aytiladi.
«Buxoro tarixi»
13Asar 943–944-yillarda (hijriy 332) arab tilida yozilib, somoniylar amiri Nuh ibn Nasrga bağişlangan. Rus tilidagi manbada boşqa bir sana sifatida 948–949-yillar ham körsatiladi.
Özbekça maqolaga köra, asar 36 bobdan iborat va asosan Buxoro vohasi tarixiga bağişlangan. Unda Buxoroning barpo etilişi, qadimiy nomlari va podşohlari, Karmana, Tavois, Varaxşa, Poykend kabi şahar va qişloqlar, aholining maşğuloti hamda arab xalifaligi hukmronligining örnatilişi, islom dinining yoyilişi, Muqanna va Abu Muslim boşçiligidagi qözğolonlar bayon etiladi. Somoniylar davlatining şakllanişi va Buxoroning tarixiy topografiyasi (darvozalar, devorlar, ark va şahriston) ham yoritilgan. V. V. Bartold asarni örta asr Buxorosi tarixi va topografiyasi uçun birinçi darajali ahamiyatga ega, deb hisoblagan.
Asarning tarjima va naşrlari
13Arabça asl nusxa saqlanmagan. 1128-yilda Abu Nasr Ahmad ibn Muhammad al-Qubaviy asarni fors tiliga qisqartirib tarjima qilgan va yangi ma'lumotlar qöşgan. 1178–1179-yillarda Muhammad ibn Zufar ibn Umar uni yana qisqartirgan. Rus tilidagi manbada keyingi tahrirlar 1220-yilgi möğullar istilosigaça voqealarni ham öz içiga olgani aytiladi.
Asar Parijda (1892, fransuzça), Buxoroda (1904) va Tehronda (1939, forsça), Toşkentda (1897, rusça; 1966 va 1993, özbekça), Kembrijda (1954, inglizça) va Duşanbada (1979, tojikça) naşr etilgan.
Nisba masalasi
13Ş. S. Kamoliddin as-Sam'oniyning al-Barsaxiy nisbasi bilan «Buxoro tarixi»ni boğlagan xabariga tayanib, al-Barsaxiy şakli töğriroq, an-Narşaxiy esa tarjimon yoki köçiruvçi xatosi bölişi mumkin, degan taxminni bildirgan.
Xotirasi
132023-yil 20-iyulda Buxoroda uning nomi berilgan «Narşaxiy» dam oliş boği oçilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Narşaxiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1324 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANarşaxiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1324
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1324
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q2912635wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.