Abu Mansur al-Azhariy
SaqlaşBoşqa nomlari: Abu Mansur al-Azhari
Öqiş: 2 daqiqa
Abu Mansur Muhammad ibn Ahmad al-Azhariy (arabça: أبو منصور محمد بن أحمد الأزهري; hijriy 282–370 / milodiy 895–980) — arab tili böyiça luğatşunos, filolog va grammatikaçi. Uning eng muhim asari «Tahdhib al-luğat» hisoblanadi.
Hayoti
13Al-Azhariy öşa paytda Somoniylar sulolasi nazorati ostida bölgan Xurosonning Hirot şahrida tuğilgan. Rus va ingliz tilidagi maqolalarga köra, u al-Azhariy nomini Azhar ismli bobosi şarafiga olgan, ammo bu ajdod haqida heç narsa ma'lum emas.
Yoşligida u ilm-fan markazi hisoblangan Bağdodga borgan. Bağdod öşa vaqtda hali Abbosiylar hukmronligi ostida edi. U yerda tahsil olib, Abbosiylar saroyining maşhur grammatigi Ibn as-Sori az-Zajjoj (vafoti: 923) bilan uçraşgan. Ibn Xallikonning yozişiça, al-Azhariy öşa davrning yana bir yetakçi grammatikaçisi Ibn Durayd bilan ham uçraşgan.
Sayohati va asirlik davri
13Arab tilini örganiş maqsadida qilgan sayohatlaridan birida al-Azhariy Bağdoddan Makkaga yöl olgan. Taxminan şu paytlarda qarmatlar Abbosiylarga qarşi qözğolon kötarib, Arabistonda vayronagarçiliklar keltirib çiqargan edi.
Milodiy 924-yilda al-Azhariy hajdan qaytayotgan ziyoratçilar karvoni bilan Makkadan Bağdodga qaytayotganida, Abu Tohir al-Jannabiy boşçiligidagi qarmatlar karvonga hujum qilgan. Ziyoratçilarning köpçiligi öldirilgan, buyumlari öğirlangan. Al-Azhariy esa asirga olinib, keyingi ikki yilini asirlikda ötkazgan.
Rus va ingliz tilidagi maqolalarga köra, u badaviy qarmatlar orasida yaşab, ularning turmuş tarzini «Tahdhib al-luğat» kitobiga yozib qöygan, şuningdek, ularning iboralari va ifodalarini örgangan.
Ilmiy faoliyati
13Al-Azhariy öz davrining yirik filologlaridan biri sifatida tilga olinadi; manbalarda u qobiliyati va filologik bilimlarni uzatişi bilan maşhur bölgani ta'kidlanadi. Luğatşunos sifatida u zakot va namoz kabi sözlarning suryoniy tilidan olingan bölişi mumkinligini ilgari surgan dastlabki olimlardan biri bölgan.
Asarlari
13Manbalarda quyidagi asarlari keltirilgan:
- «Tahdhib al-luğat» (تهذيب اللغات) — „Tillar böyiça qisqaça qöllanma“;
- «Gharib al-alfaz» — „Kam uçraydigan sözlar“;
- «Kitab at-tafsir» — „Tafsir kitobi“.
Vafoti
13Rus va ingliz tilidagi maqolalarga köra, al-Azhariy 980-yilda öz tuğilgan şahri Hirotda vafot etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abu Mansur al-Azhariy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1487 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbu Mansur al-Azhariy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1487
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1487
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q6820795wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570, P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.