Balxiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Abu Şukur Balxiy · Abu-Şakur Balkhi
Öqiş: 2 daqiqa
Balxiy (asl ismi Abu Şukur Balxiy) — 10-asrda somoniylar davrida yaşagan fors tilidagi şoir. U fors adabiyotida dostonçilikka asos solganlardan biri hisoblanadi.
Hayoti
13Uzbekça Vikipediyada Balxiy taxallus ekani va şoir 915-yilda tuğilgani, tuğilgan joyi sifatida Buxoro körsatilgan. Rus tilidagi Vikipediyada esa Abu Şukur Balxda tuğilgani, yoşligidayoq Buxoroga köçib ötgani va keyinçalik somoniy hukmdorlarning saroy şoiri bölgani aytiladi. Inglizça Vikipediyada tuğilgan yili ehtimol 912–913 deb berilgan.
Rus tilidagi maqolaga köra, şoir «Ofarinnoma»da özini kitobni öttiz yoşdan sal oşganda boşlaganini yozgan; şundan tuğilgan yili taxminan 915 deb hisoblanadi. Vafot sanasi aniq emas. Ehtimol, u Rudakiydan bir neça yil keyin vafot etgan. Asarlaridan birida somoniy amiri Nuh I (943–954-yillarda hukmronlik qilgan) maqtalgan.
Özbekça maqolaga köra, u muayyan muddat Nuh ibn Nasr saroyida xizmat qilgan.
Ijodi
13Balxiy asarlarida insonparvarlikni, ilm va hunarni uluğlagan, kişilarni tenglik va tinç-totuvlikka çaqirgan. Uning eng maşhur asari — «Ofarinnoma» dostoni. Bu asar didaktik mavzuda yozilgan. Rus tilidagi manbaga köra, u fors tilidagi eng qadimgi didaktik masnaviy bölib, odil hukmdorlar, adolat va boşqa axloqiy qadriyatlar haqidagi hikoya va masallarni öz içiga olgan.
Dostonning yozilgan yili manbalarda turliça berilgan: özbekça maqolada 947-yil, inglizça maqolada 944-yil körsatilgan. Rus tilidagi maqolada esa asar hijriy 336-yilda (milodiy 947–948) boşlangani aytiladi.
Balxiy merosi töliq saqlanmagan. Uning asarlaridan turli tazkira va luğatlarda saqlangan 379 bayt haqida özbekça maqolada, 756 qator haqida (şundan «Ofarinnoma»dan 602 qator parça) rus tilidagi maqolada yoziladi. Inglizça maqolada esa 192 ta parça qolgani aytilgan. Inglizça maqolaga köra, u uçta masnaviy yozgan. Lirik asarlaridan ham bir neça önlab misra yetib kelgan.
Adabiy örni
13Balxiy Rudakiyning zamondoşi va uning adabiy ğoyalarini davom ettiruvçi sifatida tilga olinadi. Rus tilidagi maqolaga köra, u Daqiqiy, Marufiy Balxiy kabi şoirlar qatori badiiy obraz va şe'riy san'atlarni abstraktlaştiriş, uslubni murakkablaştiriş hamda arabça sözlardan foydalaniş yönalişini davom ettirgan. Uning şe'rlari Firdavsiyning «Şohnoma»ga kiritilgan şe'riy «javobi»ga mavzu bölgan. Özbekça maqolada uning asarlari asosan arab tiliga tarjima qilingani qayd etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Balxiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1282 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABalxiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1282
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1282
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q2640265wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.