Ibn Abd Rabbihi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ibn Abd Rabbihi, töliq ismi Abu Umar Ahmad ibn Muhammad ibn Abd Rabbihi (860-yil 28-noyabr, Qurtuba — 940-yil 1-mart) — Andalusda (musulmonlar Ispaniyasida) yaşab ijod qilgan arab şoiri, adibi va tarixçisi. U, ayniqsa, «al-Iqd al-farid» («Nodir marjon», yoki «Tengsiz marjon») nomli yirik adabiy antologiyasi bilan şuhrat qozongan. ÖzME'ga köra, u arab mumtoz şe'riyatining barça janrlarida qalam tebratgan.12
Hayoti
13Ibn Abd Rabbihi bugungi Ispaniya hududidagi Qurtuba (Kordova) şahrida tuğilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning oilasi Andalus umaviy amiri Hişom I (788–796) davridan beri umaviylar sulolasining mavlolari — himoyasidagi yaqinlari bölgan. U Şarqqa safar qilib ilm olgan Moliki faqihlari va muhaddislardan, jumladan Baqiy ibn Maxlad va Muhammad ibn Vazzohdan tahsil olgan. Ustozlaridan biri Islom Şarqidan Andalusga köplab şe'r, xabar va adab namunalarini olib kelgan.
Faqih sifatida ta'lim olgan bölsa-da, u huquqşunosdan köra köproq adib bölib yetişgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Ibn Abd Rabbihi Pireney yarim orolidan heç qaçon taşqariga çiqmagan. Amir Abdulloh (888–912) hukmronligi boşlarida saroy şoiri bölgan, faoliyatining çöqqisiga esa xalifa Abdurahmon III (912–961) saroyida erişgan. U köplab umaviy şahzodalar bilan döstona aloqada bölgan va saroyda rasmiy madhiyanavis vazifasini bajargan.
Ijodi
13Şoirning şe'rlari töliq devon holida saqlanmagan, biroq ulardan köp namunalar keyingi tazkiralarda, xususan Saolibiyning «Yatimat ad-dahr» asarida keltirilgan. ÖzME'ga köra, uning «al-Mumahhisot» («Tozalovçilar») deb nomlangan asarida köplab şe'r va qasidalar jamlangan.
Ibn Abd Rabbihining asosiy asari — «al-Iqd al-farid» adab janridagi antologiya. Inglizça Vikipediyaga köra, muallif kitobini 25 ta qimmatbaho toşdan iborat marjon şaklida tasavvur qilgan: 12 juft «toş» va örtadagi bitta katta «gavhar». Har bir bölimda bir mavzuga oid şe'rlar, maqollar, latifalar va nasriy parçalar jamlangan; masalan, birinçi bölim davlat boşqaruvi va hukmdorlarga, keyingisi esa hazil-mutoyiba va qiziqarli voqealarga bağişlangan. Asar Ibn Qutayba va Johiz asarlariga öxşab ketadi va ulardan köp foydalangan. Garçi muallif butun umrini Andalusda ötkazgan bölsa-da, kitobdagi materialning asosiy qismi Islom Şarqidan olingan; Andalus ijodidan esa faqat muallifning öz asarlari kiritilgan. Kitobga Abdurahmon III ning harbiy yurişlari haqidagi 445 baytlik urjuza (rajaz vaznidagi doston) ham kiritilgan.
Ahamiyati
13Rusça Vikipediyaga köra, «al-Iqd al-farid» Arab xalifaligining 7–8-asrlardagi tarixi va adabiyoti haqida qimmatli ma'lumotlar beradi. ÖzME'ga köra, kitobdagi arablarning islomdan oldingi urf-odatlari va tarixiga oid parçalar «Islomgaça bölgan arab tarixi haqida xabarlar» nomi bilan Parijda 1836, 1837 va 1838-yillarda uç marta naşr etilgan. Asarning töliq matni 1876-yilda Bulaqda, keyinroq Qohirada ham çop qilingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ibn Abd Rabbihi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3155 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIbn Abd Rabbihi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3155
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3155
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Ibn Abd Rabbihen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Ибн Абд Раббихиru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 4-jild, 2–4-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 2–4-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.