şoir

Şoir (qadimgi yunonça ποιητής — «stixotvorets, nazm yaratuvçi» ma'nosida) — nazm (poeziya) janrida asarlar yaratuvçi şaxs. Şoir şe'rlarni oğzaki yoki yozma tarzda yaratadi, ba'zan asarini tinglovçilar oldida ijro ham etadi.

Şoirning işi asosan fikr bildirişdan iborat: ğoyalar töğri ma'noda (muayyan voqea yoki joyni tasvirlaş) yoki köçma ma'noda ifodalanadi. Şoir kötarayotgan muammo vaqtinçalik (Hamza Hakimzoda Niyoziy misolida) yoki doimo dolzarb (Hamid Olimjon misolida) bölişi mumkin. Şoirlar xalq va hukumat örtasidagi dolzarb masalalarni hayvonlar örtasidagi oddiy suhbat şaklida hazilomuz tarzda ham yoritişi mumkin.

Ma'lumotlarga köra, şoirlar odatda tinç va oçiq havoda, tabiat qöynida va yolğiz ijod qilişni yoqtiradi, har qanday narsadan ilhomlanib kutilmaganda şe'r yozişga moyil böladi.

Qadimgi arab jamiyatida şoir (şöir) tarixçi, folbin va tarğibotçi vazifasini bajargan. Qabilani maqtovçi va boşqa qabilalarni hajv qiluvçi şe'rlar eng ommabop turlardan bölgan. Hozirgi zamonda ayrim mamlakatlarda şoirlik maqomi rasman tasdiqlanadi: Belarus «Madaniyat kodeksi»ga (2016-yil 25-iyul) köra, ijodiy uyuşma a'zosi bölmagan ijodkor maqomi Madaniyat vazirligi qoşidagi ekspert komissiyasi beradigan sertifikat bilan tasdiqlanadi.

Şoirlar tarixdan oldingi davrlardan beri mavjud. Qadimgi Şumer sivilizatsiyasi ilk poeziya tarixida muhim örin tutadi: «Gilgamiş dostoni» eramizdan avvalgi taxminan 2100-yilda yozilgan, ammo oğzaki an'anadan kelib çiqqani uçun muallifi noma'lum.

Qadimgi Rimda şoirlar köpinça homiylar — zodagonlar va harbiy amaldorlar yordamida yaşagan. Gay Silniy Mesenat Horatsiy va Vergiliy kabi şoirlarga homiylik qilgan. Örta asrlarning yuksak davrida trubadurlar şoirlarning muhim guruhi bölgan; ularning orasida zodagonlar ham bölgan (Karl Orleanskiy). Vaqt ötişi bilan teatr (masalan, Şekspir uçun) va 19-asrga kelib kitob sotişdan tuşgan daromad (Vordsvort, Berns) şoirlarning daromad manbaiga aylangan.

Ingliz tilidagi manbaga köra, şoir laureat — hukumat yoki muassasa rasman tayinlagan şoir; Albertino Mussato (1315) va Frantsesko Petrarka (1342) klassik davrdan keyin ilk laureat bölgan.

Qadimgi şoirlar köpinça keng mutolaa qilgan, yuqori ma'lumotli kişilar bölgan, ba'zilari esa asosan özi öqib örgangan. Şoir tabiatan iqtidorli böladi, degan qaraş qadimiy: Sitseron miloddan avvalgi 61-yilda şoir öz kuçiga tabiatdan ega ekanini aytgan. Bu fikr 19-asrgaça saqlanib qolgan.

20-asrda ayrim universitetlar ijodiy yozuvçilik böyiça daraja bera boşlagan. Bunday kurslar şoir böliş uçun şart emas, ammo maşq va yozuvga e'tibor qaratiş uçun foydali bölişi mumkin.