tarjimon

Tarjimon — tarjima işi bilan, ya'ni bir tildagi (manba tili) yozma yoki oğzaki matnga boşqa tilda (tarjima tili) yozma yoki oğzaki ekvivalent matn yaratiş bilan şuğullanadigan mutaxassis. Tarjimonlar oğzaki yoki yozma tarjimaga, şuningdek muayyan sohalarga ixtisoslaşişi mumkin.

Oğzaki tarjima biznes yoki siyosiy muzokaralarda, yiğiliş va konferensiyalarda qöllanadi. U ketma-ket, sinxron yoki şivirlaş şaklida bölişi mumkin. Sinxron tarjima sözlovçining gapiga nisbatan minimal keçikiş bilan amalga oşiriladi: tarjimon bir vaqtning özida tinglaydi, xayolida tarjima qiladi, fikrni tarjima tilida tiniq ifodalaydi va aniq talaffuz qiladi. BMT Boş Assambleyasi kabi yirik tadbirlarda sinxron tarjimonlar alohida kabinalarda işlaydi. Bunday tadbirlarda barça tillarga emas, iştirokçilarga ma'lum eng keng tarqalgan işçi tillarga tarjima qilinadi.

Yozma tarjimon turli sohalarda işlaydi. An'anaga köra, ular davlatlar örtasidagi siyosiy va savdo şartnomalari matnlari bilan şuğullangan. Zamonaviy yozma tarjimonlar ijtimoiy-siyosiy, tijorat, texnik, moliyaviy, tibbiy sohalarda, şuningdek nasr yoki şe'r tarjimasida işlay oladi. Badiiy matn tarjimonlari odatda öz ona tilida yozuvçi yoki şoir bölib, tarjima qilinayotgan muallifga yaqin ifoda uslubiga ega böladi; tarjima odatda tarjimonning ona tiliga qilinadi.

20-asrning oxiridan tarjimonlar avtomatlaştirilgan va avtomatik tarjima tizimlaridan foydalanib, kompyuter dasturlari bergan natijalarni tahrirlaş orqali samaradorlikni oşirmoqda.

Qabilalararo, millatlararo va davlatlararo aloqalarning qadimiyligi tufayli tarjimaga ehtiyoj juda uzoq vaqtdan beri mavjud. Tarjimonning vazifalarini rasmiy tarjimonlik ta'limi paydo bölişidan oldin ham odamlar bajargan; buning uçun ular ham manba tilini, ham tarjima tilini u yoki bu darajada bilişi kerak bölgan. Inglizça Vikipediya maqolasiga köra, Bobilliklar tarjimani kasb sifatida birinçi bölib yölga qöygan. Rus Vikipediyasiga köra, 17-asrda Rossiyaning ijro etuvçi tizimida tarjimon va tilmoç tuşunçalari farqlangan: birinçisi yozma, ikkinçisi oğzaki nutq tarjimasiga ixtisoslaşgan.

Zamonaviy davrda mustaqil tarjimon — tarjima xizmatlaridan daromad oluvçi, öz-özini iş bilan band qilgan mutaxassis — şakllandi; u mijozlar bilan töğridan-töğri yoki tarjima agentliklari orqali hamkorlik qiladi. Oğzaki va yozma tarjimonlarning kasb bayrami — Xalqaro tarjimonlar kuni 30-sentyabrda nişonlanadi; u Bibliyaning ğarbiy yevropalik tarjimoni Avliyo Jerom şarafiga tanlangan.

Zamonaviy davrda tarjimon odatda maxsus oliy ma'lumotga ega bölişi kerak: tarjimonlik yoki keng filologik yönalişdagi. Sohaviy (iqtisodiy, yuridik, texnik, tibbiy) tarjimalarga tegişli sohada oliy ma'lumotli iqtisodçi, huquqşunos, muhandis, şifokor kabi mutaxassislar ham jalb qilinadi, agar ularning lingvistik va tarjimonlik tayyorgarligi yetarli bölsa; bu tayyorgarlikni oliy ta'lim yoki tarjimonlar tayyorlaş kurslarida oliş mumkin. Badiiy adabiyot tarjimoni tilşunoslik, adabiyot yoki adabiyotşunoslik yönalişida ma'lumotga ega bölişi mumkin.

Yuqori malakali tarjimon tilşunoslik (şu jumladan qiyosiy tilşunoslik) va tarjimaşunoslik yutuqlariga tayanadi. Sohaviy tarjimonlar matn sohasini va ikkala tildagi terminologiyani bilişi lozim. Adabiy tarjimonlar adabiyotşunoslik yutuqlariga, şe'r tarjimonlari esa şe'riyat sohasidagi asarlarga tayanadi.