Mahmudxöja Behbudiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Behbudiy, Mahmudhöja · Behbudiy, Mahmudxöja · Mahmudho'ja Behbudiy · Mahmud Khoja Behbudiy
Öqiş: 2 daqiqa
Mahmudxöja Behbudiy — Samarqandda tuğilgan jadidçilik harakati yetakçilaridan biri, dramaturg, noşir, pedagog va qozi. U «Samarqand» gazetasi va «Oyna» jurnaliga asos solgan, «Padarkuş» dramasini yozgan.
Hayoti
1,3Manbalarda tuğilgan sanasi turliça berilgan: özbekça Vikipediyada 1874-yil 30-yanvar, rus va ingliz Vikipediyalarida 1875-yil 20-yanvar. Özbekça manbaga köra, u Samarqandning Yomini mahallasida imom-xatib Behbudxöja oilasida tuğilgan; rusça manbada tuğilgan joyi Samarqand yaqinidagi Baxşitepa qişloği deyilgan. Otasi Ahmad Yassaviy avlodidan bölgan.
Behbudiy dastlab otasidan Qur'on ilmini, keyin toğalaridan ta'lim olgan. 1893-yilda onasi, 1894-yilda otasi vafot etgan. U mirzalik va qozilik bilan şuğullangan, keyinçalik muftiylik darajasiga kötarilgan. 1899–1900-yillarda haj safariga çiqib, Arabiston, Misr va Turkiyada bölgan; 1914-yilda ikkinçi marta haj safarida Istanbulda Ismoil Gaspirinskiy bilan uçraşgan. Birinçi tanişuvi 1897-yilda Samarqandda bölgan.
Faoliyati
1,31903-yildan keyin Behbudiy usuli savtiya maktabi oçgan va öquvçilar uçun darsliklar yozgan. Ular orasida «Muntaxabi juğrofiyai umumiy» va «Kitobatul atfol» bor; naşr yillari manbalarda farqlanadi: özbekça manbada 1906 va 1908, rusça va inglizça manbalarda 1903 va 1904. Uning «Behbudiya kutubxonasi» 1908-yilda oçilgan, «Naşriyoti Behbudiya» esa kitob va xaritalar çop etgan.
1907-yilda Nijniy Novgorod qurultoyida turkistonliklar guruhini boşqargan. Özbekça manbaga köra, şu yili Davlat Dumasining Musulmon fraksiyasiga «Turkiston madaniy muxtoriyati» loyihasini jönatgan, ammo loyiha e'tiborsiz qoldirilgan. Rusça manba uni IV Duma musulmon fraksiyasi bilan hamkorlik qilgan, deb yozadi.
1913-yilda «Samarqand» gazetasi (45 son çiqqaç töxtagan) va 20 oy davomida 68 son çiqqan «Oyna» jurnalini yölga qöygan. 1917-yilda Toşkentdagi qurultoyda Turkiston musulmonlari şörosi raisi etib saylangan, Qöqondagi «Turkiston muxtoriyati» e'lon qilingan qurultoyda ham qatnaşgan. 1918-yilda yangi hukumat qoşidagi komissariatda işlagan, şu yilning kuzida vazifasini tark etgan.
Dramaturgiyasi
1,31911-yilda yozilgan «Padarkuş yoxud Öqimagan bolaning holi» birinçi özbek dramasi hisoblanadi. Unda öqimagan bolaning otasini öldirişi bayon etilgan. Asar 1913-yilda Samarqandda bosilgan, 1914-yil yanvarda sahnalaştirilgan; 27-fevralda Abdulla Avloniy boşçiligidagi «Turon» truppasi uni Toşkentda qöygan. Rusça manbada pyesa 1911-yilda çiqqani, 1912-yilda «Turon» gazetasida bosilgani aytiladi.
Vafoti va xotirasi
1,3Behbudiy 1919-yil 25-martda Qarşida vafot etgan. Ingliz manbasiga köra, Buxoro amiri tomonidan hibsga olingan, ehtimol Parij tinçlik konferensiyasiga ketayotgan edi, qiynoqdan keyin qatl etilgan. Rusça manbada Sadriddin Ayniyga tayanib, u amir yaqini Nuriddinxöja buyruği bilan qatl etilgani, sababi noma'lumligi yoziladi. Qarşi şahri 1920-yillarda uning nomi bilan atalgan (rusça manbada 1926–1937, inglizçada 1922–1937). 1937-yilda nomini tilga oliş taqiqlangan, 1956-yilda tiklangan. Samarqandda 2006-yilda unga haykal örnatilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mahmudxöja Behbudiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1290 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMahmudxöja Behbudiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1290
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1290
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Samarqand 1875–1918 · 43 yil
Samarqandda tuğilgan; mirza, qozi va muftiy bölib işlagan, maktab, kutubxona va naşriyot oçgan, «Samarqand» gazetasi va «Oyna» jurnalini çiqargan.
Manba: https://en.wikipedia.org/wiki/Mahmud_Khoja_BehbudiyToşkent 1918
Samarqanddan Toşkentga kelib, milliy masalalar komissariatida turkiy millat masalalari bölimini boşqargan, oktyabr-noyabrda vazifasini tark etgan.
Manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Mahmudxo%CA%BBja_BehbudiyQarşi 1919
Vafot etdi
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Wikidata: Q1884979wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://en.wikipedia.org/wiki/Mahmud_Khoja_Behbudiyen.wikipedia.org
- 3https://uz.wikipedia.org/wiki/Mahmudxo%CA%BBja_Behbudiyuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.