Mannon Uyğur
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Mannon Uyğur (asl ismi Abdumannon Majidov; 1897–1955) — özbek teatr rejissyori, aktyor, dramaturg va pedagog, Yevropa uslubidagi özbek professional teatrining asosçilaridan biri. Hozirgi Özbek milliy akademik drama teatri (ilgarigi Hamza nomidagi teatr) uning boşçiligida şakllangan. 1932-yilda Özbekiston xalq artisti unvoniga sazovor bölgan.1
Hayoti va ilk faoliyati
13ÖzME'ga köra, Mannon Uyğur 1897-yil 11-oktyabrda Toşkentda tuğilgan. Sahnaga 1916-yilda «Turon» havaskorlar truppasida aktyor sifatida çiqqan. U turli janrdagi asarlarda — kulgili, dramatik va fojiaviy obrazlarda öynagan: Abdurauf Fitratning «Abu Muslim» asarida Zahhok, Abdulla Avloniyning «Advokatlik osonmi?» komediyasida xizmatkor, Fridrix Şillerning «Makr va muhabbat»ida Miller, öz pyesasi «Turkiston tabibi»da Eşimqul rollari şular jumlasidan. Jadid ziyolilari kabi u ham teatrni xalqni ma'rifatga çorlovçi «ibratxona» deb bilgan.
1919-yilda «Turon» truppasini qayta tiklab, unga iqtidorli yoşlarni jalb qilgan, dramaturglar bilan hamkorlikda yangi asarlar ustida işlagan. Rusça Vikipediyaga köra, şu yili u Toşkentda professional özbek truppasini taşkil etib, unga boşçilik qilgan. 1918–1920-yillarda Hamza, Fitrat, Abdulla Qodiriy, Ğulom Zafariy va boşqa milliy mualliflarning asarlarini sahnalaştirgan, ozarbayjon dramaturgiyasidan tarjimalar qilgan. 1922-yilda Buxoroga yuborilib, mahalliy havaskorlarga sahna san'atidan saboq bergan va Karki şahrida birinçi teatr truppasini tuzgan.
Moskvadagi studiya
131924-yilda Moskvada Buxoro xalq maorifi uyi qoşida özbek drama studiyasi oçildi. ÖzME'ga köra, Uyğur unga turli şaharlardan iste'dodli yoşlarni töplagan, özi ham studiyada tahsil olgan, ham uning taşkilotçisi bölgan. U Çölpon bilan birga rus pedagoglariga tarjimonlik qilgan, Molyerning «Xasis» va Karlo Gotsining «Malikai Turandot» spektakllarida rollar ijro etgan. 1927-yilda Uyğur boşçiligidagi 24 nafar yoş aktyor Samarqandga qaytib, Özbek davlat drama truppasining asosini taşkil etdi.
Rejissyorlik ijodi
13Rusça Vikipediyaga köra, Uyğur keyinçalik Hamza nomidagi teatrning rejissyori va badiiy rahbari bölgan, realistik özbek aktyorlik maktabini yaratişga katta hissa qöşgan, sahna nutqiga alohida e'tibor bergan. Uning eng muhim işlaridan biri — Uilyam Şekspirning «Hamlet» tragediyasi (1935). ÖzME'ga köra, bu spektakl Çölpon tarjimasida sahnalaştirilib, boş rolni Abror Hidoyatov ijro etgan va u özbek professional teatrining yetuklik bosqiçiga ötganidan dalolat bergan.
1930-yillardagi qatağonlardan omon qolgan bölsa-da, rejissyor qattiq nazorat ostida işlagan: ÖzME'ning yozişiça, uning yoniga köpinça rus rejissyori biriktirib qöyilgan, «Jaloliddin Manguberdi» va «Alişer Navoiy» spektakllari esa tanqid va tekşiruvlarga sabab bölgan. Uyğun va Izzat Sultonovning «Alişer Navoiy» dramasi yangi tahrirda 1948-yilda namoyiş etilgan va katta muvaffaqiyat qozongan; buning uçun Uyğur 1949-yilda Davlat mukofotiga sazovor bölgan. ÖzME'ga köra, spektakl 42 yil davomida 760 marta qöyilgan. Uning sönggi işi — 1955-yilda Muqimiy teatrida Sobir Abdullaning «Muqimiy» asari asosida tayyorlangan spektakl.
Vafoti va xotirasi
13ÖzME vafot sanasini 1955-yil 15-oktyabr deb körsatadi, Rusça Vikipediyada esa 16-oktyabr deyilgan; u Toşkentdagi Çiğatoy qabristoniga dafn etilgan. Uyğur Toşkent teatr va rassomlik san'ati institutida aktyor va rejissyorlarning bir neça avlodini tarbiyalagan. Uning nomi Toşkent san'at institutiga (1991) va Surxondaryo viloyat teatriga (1978) berilgan, Toşkentdagi köça va mahallalardan biri ham uning nomi bilan ataladi. 2001-yilda vafotidan söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan taqdirlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mannon Uyğur // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2994 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMannon Uyğur. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2994
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2994
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Уйгур-Маджидов, Маннонru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 51–53-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 51–53-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.