Muqaddamat ul-Adab
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
«Muqaddamat ul-Adab» — Mahmud Zamaxşariy (1075–1144) nomi bilan boğliq luğat. Manbalarda u arab tilini örgatiş uçun tuzilgan, bir neça tilni qamragan asar sifatida tasvirlanadi.
Yaratilişi
13Uzbek Vikipediyasi va ingliz Vikipediyasiga köra, asarni 12-asrda arab tilidan dars bergan Zamaxşariy yozgan. Rus Vikipediyasi uni xorazmlik yozuvçi va olim Zamaxşariyning arab tilidagi tilşunoslikka oid asari deb ataydi va Alouddin Atsizga bağişlanganini bildiradi.
Manbalar luğatning tarkibi haqida har xil ma'lumot beradi. Özbek va ingliz Vikipediyalarida u fors va çiğatoy tillari luğati deyiladi, möğul tili esa keyinroq, 14-asrda qöşilgan. Rus Vikipediyasida esa asar 5 bölimdan iborat tört tilli (arab, fors, turkiy, möğul) qiyosiy luğat sifatida ta'riflanadi.
Mazmuni
13Luğat öğuz, qipçoq va qang turklari lahjalariga oid ma'lumotlarni öz içiga oladi. Rus Vikipediyasiga köra, asarning 62 ta nusxasi saqlanadi, ular 13–17-asrlarga oid; faqat bittasida möğul qismi bor.
Nikolay Poppe tadqiqotiga köra, möğul qismining tili 14-asr boşi va örtalaridagi möğul tiliga xos. Nominxonov fikriça, bu möğul-turkiy luğat jaloir va barlos uruğlari şevalari asosida yaratilgan.
Tarjima va naşrlari
13Manbalarda asarning tarjimalari va naşrlari haqida ma'lumot yöq. Qölyozmalar haqida quyidagilar aytiladi: birinçi qölyozmani Abdurauf Fitrat Buxoroda topgan (rus Vikipediyasiga köra, Buxoro amiri kutubxonasida; şu nusxa 15-asr oxiriga oid). Saqlanib qolgan eng qadimgi nusxalar 13–15-asrlarga tegişli.
Ta'siri
13Asar uzoq yillar madrasalarda darslik sifatida öqitilgan. U «Devonu luğotit turk»dan keyingi eng muhim asarlardan biri hisoblanadi (ingliz Vikipediyasida — örta turkiy davr uçun). Şuningdek, 14-asrda möğul tili uçun ham muhim bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muqaddamat ul-Adab // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1640 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuqaddamat ul-Adab. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1640
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1640
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q113070640wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.