Nasrullaxon (Buxoro amiri)
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Nasrullaxon, töliq unvoni bilan Amir Muhammad Nasrullo Bahodirxon (1806–1860) — Buxoro amiri, manğitlar sulolasining vakili. U taxtni akalari bilan kuraşda qölga kiritgan va qariyb öttiz uç yil hukm surgan. Uning davri markaziy hokimiyatni mustahkamlaş, qöşni xonliklar bilan uzluksiz uruşlar va Rossiya hamda Britaniya manfaatlari Örta Osiyoda töqnaşa boşlagan pallaga töğri keladi.1
Hokimiyatga kelişi
13ÖzME'ga köra, Nasrullaxon 1806-yil 1-iyunda tuğilgan, amir Haydarning öğli bölgan va otasi davrida Qarşi hokimi lavozimida turgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u amir Haydarning ikkinçi yoki uçinçi öğli ekani manbalarda turliça körsatiladi. Qarşi hokimi sifatida u xitoy-qipçoq qözğolonini bostirişda körsatgan qat'iyati tufayli mavqeini mustahkamlagan.
1826-yilda amir Haydar vafot etgaç, taxtga avval Husayn, u qisqa muddatda olamdan ötgaç esa Umar çiqqan. ÖzME'ga köra, Nasrullaxon har ikki akasini yöldan olib taşlab, hokimiyatni egallagan. Inglizça Vikipediyada yozilişiça, u Qarşi va Samarqand atrofidagi qabilalarga tayangan, taxtga örnaşgaç esa aholini bir neça yilga soliqdan ozod qilib, boy-zodagonlar va ulamo orasidan yangi tayinlovlar bilan ularning qöllab-quvvatlaşini qozongan. Ingliz tilidagi manba uning hukmronligini 1827-yil 24-apreldan 1860-yil 20-oktabrgaça deb belgilaydi, ÖzME esa 1826–1860-yillarni körsatadi.
Içki siyosati
13ÖzME Nasrullaxonni şariat talablariga qattiq rioya qilgan hukmdor sifatida tasvirlaydi; jasurligi uçun unga «bahodir» unvoni berilgan. U uruğ-qabila boşliqlarining ta'sirini çeklaş maqsadida köplab yuqori lavozimlarga quyi tabaqadan çiqqan yoş amaldorlarni qöygan. ÖzME'ga köra, 1837-yilda harbiy islohot ötkazilib, har biri 800 kişilik 50 ta sarboz bölinmasi va 250 nafarlik töpçilar guruhi tuzilgan; muntazam piyoda qöşin soni 40 mingdan oşgan.
Harbiy yurişlari
13Amirning asosiy maqsadi Qöqon va Xiva xonliklarini Buxoro atrofida birlaştiriş bölgan. ÖzME'ga köra, 1840–1842-yillarda u Qöqon tomonidan tortib olingan Xöjand, Ura-Töpa, Toşkent, Jizzax va Zominni qaytarib olgan, 1842-yilda esa Farğona ulamolarining da'vati bilan Qöqonga yuriş qilib, xonlikni egallagan. Xon Muhammad Alixon va uning onasi, taniqli şoira Nodira qatl etilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, bu qatllar va oğir soliqlar Qöqon aholisining umidlarini puçga çiqargan; tez orada minglar sulolasi Şeralixon boşçiligida hokimiyatni tiklagan.
ÖzME'ga köra, 1843-yilda Marv Buxoroga böysundirilgan. Şahrisabz bilan kuraş yigirma yil davom etib, 32 ta harbiy yurişdan söng 1856-yilda u uzil-kesil egallangan; sulh belgisi sifatida amir mahalliy hukmdor Iskandarning singlisi Kenagasxonimga uylangan.
Tarixiy baho
13Inglizça Vikipediyaga köra, Ğarbda Nasrullaxon asosan 1842-yilda Britaniya elçilari Çarlz Stoddart va Artur Konollini qatl ettirgani bilan tanilgan. Çor Rossiyasi va sovet tarixşunosligida u akalarini öldirgani va qöşnilarga qarşi uruşlari uçun zolim hukmdor sifatida körsatilgan.
ÖzME'ga köra, uning davrida Buxoroda bir neça madrasa barpo etilgan, Xalifa Xudoydod majmuasining qurilişi 1855-yilda nihoyasiga yetgan. Tarixçi Mirolim Buxoriy şu yillarda «Fathnomai sultoniy» asarini yozgan, yoş Ahmad Doniş esa saroy xizmatiga olingan. ÖzME amirning vafot sanasini 1860-yil 21-sentabr deb körsatadi; u Buxoroda dafn etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nasrullaxon (Buxoro amiri) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2688 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANasrullaxon (Buxoro amiri). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2688
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2688
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1https://en.wikipedia.org/wiki/Nasrullah_Khan_(emir_of_Bukhara)en.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 96–97-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 96–97-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.