Döstmuhammadxon
SaqlaşBoşqa nomlari: Dost Mohammad Khan
Öqiş: 2 daqiqa
Döstmuhammadxon (1790/93–1863) — afğon amiri, barakzoilar sulolasining asosçisi. U 1834–1840 va 1842–1863 yillarda Afğonistonni boşqargan.
Tuğilişi va kelib çiqişi
13Manbalarda tuğilgan yili turliça berilgan. ÖzMEga asoslangan özbekça Vikipediyada 1790/93-yil, rus Vikipediyasida 23-dekabr 1793-yil, ingliz Vikipediyasida esa 23-dekabr 1792-yil körsatilgan. Uçala manba ham uning Qandahorda tuğilganini va 1863-yil 9-iyunda vafot etganini yozadi.
Otasi barakzoylar qabilasining rahbari Poyanda Muhammadxon edi. Onasi qizilboşlar guruhiga mansub bölgan. Rus Vikipediyasiga köra, u Poyandaxonning yigirmançi öğli, ingliz Vikipediyasiga köra esa 11-öğli bölgan. Otasi şoh Zamonşoh Durroniy buyruği bilan qatl etilgan (rus manbasida 1799-yil, ingliz manbasida 1800-yil). Döstmuhammad puştu, fors, turk va panjob tillarini bilgan; rus manbasida urdu va ozarbayjon tillari ham tilga olinadi.
Hokimiyatga kelişi
13Akasi Fatxxon Mahmudşoh Durroniyning ta'sirli vaziri edi. Rus manbasiga köra, Fatxxon 1819-yilda, ingliz manbasiga köra 1818-yilda kör qilinib yoki öldirilib, qatl etilgan. Şundan söng barakzoylar qabilasi Durroniylar bilan jang qildi va Durroniylar davlati parçalandi. Döstmuhammad Ğazna hokimligini oldi, 1826–1827 yillarda esa Kobulni egalladi. 1834-yilda özini amir deb e'lon qilib, yangi sulolaga asos soldi.
Birinçi hukmronligi va asirlik
13U sikhlar hukmdori Ranjit Singx bilan Peşovar uçun kuraşdi. Ingliz manbasiga köra, 1837-yilda öğli Akbarxon Jamrud jangida sikhlarga qarşi kuraşdi. Döstmuhammad avval Britaniya bilan ittifoq tuzişga urindi, keyin Rossiya bilan aloqalarni yangiladi. 1838-yilda Britaniya Afğonistonga qarşi uruş boşladi va şoh Şujo Durroniyni taxtga qaytardi. Döstmuhammad 1840-yil oxirida inglizlarga taslim bölib, Hindistonga surgun qilindi. Rus manbasiga köra, u Lodianada, ingliz manbasiga köra Mussoorida joylaştirilgan.
Ikkinçi hukmronligi
131841-yilda Afğonistonda inglizlarga qarşi qözğolon boşlandi. 1842-yil aprelida şoh Şujo öldirilgaç, Döstmuhammad ozod qilinib, Kobul taxtiga qaytdi. Rus manbasiga köra, u harbiy islohot ötkazib, beşta muntazam polk tuzdi. 1843-yilda Bomiyon va Hazorajot böysundirildi. 1849-yilda şimoldagi viloyatlar, jumladan Balx, uning hokimiyatini tan oldi. 1855-yilda Qandahorni egalladi. 1855-yil 30-martda Britaniya Şarqiy Hind kompaniyasi bilan harbiy-siyosiy ittifoq tuzdi va 1857-yilda Eronga uruş e'lon qildi. Hirot 1862–1863 yillardagi uzoq qamaldan söng olindi; ingliz manbasi bu sanani 1863-yil 27-may deb körsatadi, rus manbasi esa 1862-yil iyunini yozadi.
Vafoti va merosi
13Döstmuhammadxon 1863-yil 9-iyunda Hirotda vafot etdi va öğli Şeralixonni vorisi qilib qoldirdi. Ingliz manbasiga köra, u Hirotdagi Gazurgohda dafn etilgan. ÖzMEga köra, uning hukmronligi yillarida Afğoniston hozirgi çegarasigaça kengaygan. Rus manbasida uning 14 qonuniy va bir nikohsiz xotinidan 52 farzand (29 öğil, 23 qiz) körgani aytilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Döstmuhammadxon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1129 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADöstmuhammadxon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1129
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1129
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q32027wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.