Abdurahmon
SaqlaşBoşqa nomlari: Abdur Rahman Khan
Öqiş: 2 daqiqa
Abdurahmon (Abdurahmonxon) — Afğoniston amiri, 1880-yildan 1901-yilda vafot etguniga qadar mamlakatni boşqargan. U Döstmuhammadxonning nabirasi bölib, içki nizolarni bostirib, davlatni markazlaştirişga intilgan.
Hayoti
13Uzbekça Vikipediyada Abdurahmonning tuğilgan va vafot sanasi 1844—1901-yil, 10-yanvar deb körsatilgan. Rus tilidagi maqolada u taxminan 1844-yilda tuğilgan va 1901-yil 1-oktyabrda vafot etgan, ingliz tilidagi maqolada esa tuğilgan yili 1840 yoki 1844, vafot sanasi 1901-yil 1-oktyabr deyiladi. Ingliz manbasiga köra, u Kobulda tuğilgan, yoşligini otasi Muhammad Afzalxon bilan Balxda ötkazgan.
Döstmuhammadxon vafotidan söng uning öğillari örtasida taxt uçun kuraş boşlangan. Abdurahmon otasi va amakisi Azamxon bilan birga Şerali xonga qarşi kuraşgan; 1866-yilda ular Kobulni egallagan. Keyinçalik mağlubiyatga uçragaç, u Turkistonga qoçgan (Özbekça Vikipediyada 1869). Rus tilidagi maqolaga köra, u Samarqandda general Abramov huzurida bölib, 1870—1880-yillarda rus hokimiyati bilan aloqada yaşagan; ingliz tilidagi maqolada u Samarqandda Rossiya himoyasida bölgani aytilgan.
Hokimiyat tepasiga kelişi
131878-yilda ikkinçi ingliz-afğon uruşi boşlandi. 1880-yil bahorida Abdurahmon Samarqanddan çiqib, Afğoniston Turkistonida öz tarafdorlarini yiğdi. Inglizlar u bilan muzokara olib bordi. Rus manbasiga köra, inglizlar unga faqat Şarqiy Afğonistonni boşqarişni taklif qilgan, Hirot va Qandahorni alohida xonlik qilişni möljallagan, biroq Abdurahmon mamlakat Döstmuhammadxon davridagi çegaralarda bölişini talab qilgan.
Özbekça Vikipediyaga köra, u 1880-yil 31-iyulda Zammada amir deb tan olingan. Ingliz va rus manbalarida esa 22-iyul kuni bölib ötgan yiğin (durbor) tilga olinadi; ingliz manbasida hukmronlik boşi 1880-yil 11-avgust deb körsatilgan. Rus manbasiga köra, ingliz qöşinlari avgustda Kobuldan çiqib ketgan.
Hukmronligi
13Abdurahmon Hirot hokimi Ayubxon bilan kuraşib, uni mağlub etgan. U yirik qabila qözğolonlarini, jumladan 1888-yilda amakivaççasi Muhammad Işoqxon qözğolonini va 1890—1892-yillarda hazoralar qözğolonini bostirgan. Rus manbasiga köra, 1895-yilda Kofiriston qöşin bilan böysundirilgan. Ingliz manbasi uning hukmronligini qattiqqöl, josuslik tizimiga tayangan deb tasvirlaydi va unga «Temir amir» laqabi berilganini yozadi; bir ingliz amaldori buni «terror davri» deb atagan.
U Britaniya Hindistonidan yillik pul yordami olgan (rus manbasida 1883-yildan 1,2 mln, keyin 1,8 mln rupiy). Armiyani muntazam qöşin tarzida taşkil etgan, qurol ustaxonalari qurdirgan, strategik yöllar yotqizgan. Çet elliklarning mamlakatga kirişi va imtiyozlar olişiga qarşi bölgan.
Dyurand çiziği
131893-yilda Angliya bilan çegara kelişuvi imzolangan. Özbekça Vikipediyaga köra, Abdurahmon Angliya bosimi ostida «Dyurand çiziği»ni şarqiy çegara deb tan olişga majbur bölgan, natijada köplab afğonlar yaşaydigan hududlar Britaniya Hindistoniga qöşilgan.
Merosi
13Özbekça Vikipediyada u içki nizolarga barham berib, xöjalikni mustahkamlaşga imkon yaratgan hukmdor sanaladi. 1900-yilda (ingliz manbasida 1885-yilda) u öz tarjimai holini yozgan; rus manbasida u Afğoniston tarixi uçun qimmatli, ammo özini maqtaşga töla asar deb baholangan. Abdurahmondan keyin öğli Habibulla xon taxtga ötirgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abdurahmon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1121 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbdurahmon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1121
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1121
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Samarqand 1870–1880 · 10 yil
Surgunda Samarqandda, rus hokimiyati himoyasida yaşagan.
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D1%80-%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_(%D1%8D%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%90%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0)Qobul 1880–1901 · 21 yil
Afğoniston amiri sifatida Kobulda hukm surgan.
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D1%80-%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_(%D1%8D%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%90%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0)
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Wikidata: Q31649wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://en.wikipedia.org/wiki/Abdur_Rahman_Khanen.wikipedia.org
- 3https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D1%80-%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_(%D1%8D%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%90%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0)ru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.