Said Abdulla
SaqlaşBoşqa nomlari: Said abdullaxon · Sayyid Abdullah Khan II
Öqiş: 2 daqiqa
Said Abdullaxon (1871, Xiva — 1933, Krivoy Rog) — Xorazm davlati (Xiva xonligi)ning özbek qönğirotlar sulolasidan bölgan oxirgi xoni. U Muhammad Rahimxon II — Feruzning öğli edi. Xon sifatida hukmronlik qilgan davrda amaldagi hokimiyat uning qölida bölmagan.
Taxtga çiqişi
131917-yil 5-aprelda Asfandiyorxon manifest e'lon qilib, vakillik organi — Majlisni tuzişga va'da berdi. Keyinçalik vaziyat keskinlaşdi, reaksion kuçlar hokimiyatni egalladi, Yoş xivaliklar hukumati ağdarildi va manifestdagi islohotlar bekor qilindi. Yovmut qabilasidan bölgan turkman yetakçisi Junaidxon Xivaga kelib, xonlikning qurolli kuçlari qömondoni etib tayinlandi va tez orada butun hokimiyatni öz qölida jamladi.
1918-yilda Nurillaboy saroyida Junaidxonning odamlari davlat töntarişi çoğida Asfandiyorxonni öldirişdi. Uning ukasi Said Abdullaxon taxtga ötirdi. Manbalarga köra, u jismoniy jihatdan zaif va irodasiz bölgan, davlat işlarini amalda Junaidxon boşqargan. Junaidxon turli joylarga öz kişilarini hokim qilib tayinlagan.
Taxtdan voz keçişi va surgun
131919-yil kuzida bolşeviklar yetakçilari Xiva xoni hokimiyatini ağdariş haqida qaror qildilar. Xorazmga Qizil Armiya qöşinlari yuborildi va 1920-yil fevral boşlarida Junaidxon qöşini mağlub böldi. Said Abdullaxon 1920-yil 2-fevralda taxtdan voz keçdi.
Uning oilasi bolşeviklar tomonidan hibsga olindi, sud jarayoni 1920-yil 12-iyunda boşlandi. Hukmga köra, xon va uning eng yaqin erkak qarindoşlaridan 9 nafari (boşqa ma'lumotlarga köra 7 nafari) 3 yildan 5 yilgaça muddatga Xorazm Xalq Sovet Respublikasidan taşqariga çiqarildi. Oilaning mol-mulki musodara qilindi. Surgun qilinganlar orasida xonning uç öğli — Said Abdulla, Rahmatulloh va Yoqub Yusuf, ukasi Muhammadyor hamda jiyanlari bor edi.
Surgun qilinganlar Toşkent, Samara va Moskva orqali ötib, turli lagerlarda saqlandi. 1922-yil 12-fevralda ular ozodlikka çiqarilib, iş topiş buyurildi. Ular avval Yekaterinoslavga, söng Verxovsevoga yuborildi va sovxozda işladi. 1924-yil iyulda Krivoy Rogdagi Dubovaya Balka koniga (keyinçalik „Bolşeviklar“ koni) kelişdi. Ular rus va ukrain tillarini bilmas, mintaqaga xos hunarlari ham yöq edi. Said Abdullaxon konda qorovul bölib işlagan. Xivaga qaytişni sörab qilingan murojaat sovet tomonidan „ommaga ta'sir qilişi mumkin“ degan sabab bilan rad etilgan.
Vafoti
13Said Abdullaxon Krivoy Rogda oila qurmagan. 1932-yilda Ukraina SSRda ommaviy oçarçilik (Golodomor) boşlandi. 1933-yilda u kasal bölib, kon kasalxonasiga yotqizildi, unga dizenteriya taşxisi qöyildi. Taxminan bir oydan keyin uzoq davom etgan kasallik va töyib ovqatlanmaslik tufayli vafot etdi. U kon (şaxta) qabristoniga dafn etilgan.
Avlodlari va xotirasi
131933-yilda surgun qilinganlarga Örta Osiyoga qaytiş yoki SSSRning boşqa hududlariga çeklovsiz joylaşiş ruxsat etildi. Öğillari Rahmatulloh va Yusuf Yoqub Toşkentga köçdi. Akasi Muhammadyor Xivaga qaytmoqçi bölib Toşkentga yetdi, ammo 1936-yilda öşa yerda vafot etdi.
Ukraina yozuvçisi Grigoriy Huseynov 1980-yillar boşida xon avlodlari bilan uçraşib, jiyani Abdurasul Madiyarovdan intervyu oldi va natijalarini „Xon konda qanday işlagan“ inşosida bayon qildi. Xorazmlik adib Qözi Davat xon haqida „Xusumat“ (Nukus, 2001) tarixiy romanini yozgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Said Abdulla // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1399 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASaid Abdulla. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1399
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1399
Hayot yöli 4 bekat · Globusda köriş →
Xiva 1871–1920 · 49 yil
Xivada tuğilgan, 1918-yildan Xorazm xoni sifatida taxtda ötirgan va 1920-yil 2-fevralda taxtdan voz keçgan.
Samara 1920
Surgun yölida Toşkent orqali poyezdda Samaraga olib borilgan va u yerda uç hafta turgan.
Dnepr 1922
1922-yil ozodlikka çiqarilgaç Yekaterinoslavga (hozirgi Dnepr) yuborilgan, lekin u yerda iş topilmagan.
Krivoy rog 1924–1933 · 9 yil
Dubovaya Balka (keyinçalik Bolşeviklar) konida qorovul bölib işlagan va 1933-yilda şu yerda vafot etgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q11947892wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Said_Abdullaxonuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.