Norbötabiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Narbuta · Norbötaxon · Narbuta Biy
Öqiş: 2 daqiqa
Norbötabiy (Norbötaxon) — Qöqon xonligining Ming sulolasiga mansub hukmdori. Abdulkarimbiyning nabirasi, Abdurahmonxonning öğli. Uning davrida Farğona vodiysida nisbiy tinçlik örnatilgan, Qöqon esa vodiyning madaniy-iqtisodiy markaziga aylangan.
Hayoti va taxtga çiqişi
13Özbekça Vikipediyada Norbötabiy taxminan 1749–1798 yillarda yaşagan, deyiladi. Rusça Vikipediyada ham tuğilgan va vafot yillari şunday berilgan. Hukmronlik boşlanişi haqida manbalar bir-biriga zid: özbekça maqolada taxminan 1763-yil, rusça maqolada 1770-yil (boşqa joyida 1763–1798), inglizça maqolada taxminan 1764-yil; vafoti inglizça maqolada 1801-yil deb körsatilgan.
Rusça va inglizça maqolalarga köra, Irdanabiy vafotidan keyin Sulaymonbek bir neça oy hukmronlik qilgan. Söng hokimiyat Abdulkarimbiyning nabirasi Norbötabiyga ötgan. U taxtga 14 yoşida çiqqan. Tarixçilar yozişiça, u uzoq vaqt hokimiyatni qabul qilişdan boş tortgan, ammo Qöqon zodagonlari uni köndirgan.
Içki siyosati
13Hukmronligining boşida qarindoşi Abdulla quşbegi amalda regent bölgan. Uning yordamida Norbötabiy Çust va Namangan hokimlarining bölginçiligini bostirgan. Keyinroq ular örtasida nizo çiqib, u Abdulla quşbegining ölimi bilan tugagan. Xöjand begining qözğoloni bostirilib, şahar böysundirilgan. Toşkentni xonlikka qöşişga urinişlar natija bermagan.
Özbekça maqolaga köra, uning davrida iqtisodiyot tiklangan, mamlakatda arzonçilik va osoyiştalik bölgan. Mis tangalar — pullar çiqarilgan. Qöqonlik tarixçi Mulla Olim Maxdum Xoji bu davrni tasvirlab, oçlik va qimmatçilik bölmaganini, qöşni viloyatlardan köp odam köçib kelganini yozgan. Mahmud Hakim Yayfoniy ham köçmançilar har tomondan kelib töplanganini qayd etgan.
Hukmronligining sönggi yillarida akasi Hojibek Öratepa va Qurama hokimlari yordamida isyon kötarmoqçi bölgan. Norbötabiy Andijonga qöşin tortib, u bilan sulh tuzgan.
Taşqi siyosati
13Özbekça va rusça maqolalarga köra, Norbötabiy Buxoro amiri Şohmurod bilan tinç munosabatda bölgan va 1774–1798 yillarda Qing imperiyasi bilan diplomatik aloqalar olib borgan. Inglizça maqolada Qing bilan savdo bilan boğliq ziddiyatlar, Öratepa uçun jang va Toşkentga oxirgi yurişda uning asir olinib, boşi kesilgani aytilgan; bu ma'lumot boşqa manbalarda uçramaydi.
Madaniy siyosati va merosi
13Norbötabiy ilm va san'at homiysi bölgan, Qöqonda quriliş işlari avj olgan. 1798-yilda Norbötabiy madrasasi qurilişi tugallangan; u hozirgaça saqlangan va Madrasai Mir nomi bilan ham maşhur. Uning davrida Muhammad Ğoziy, Nodir, Xöjamnazar Xuvaydo kabi madaniyat namoyandalari ijod qilgan. U Xoja Muhammad Nosiruddin va Xoja Muhammad Yoqub Oxundning muridi bölgan, öğillarini ham Nosiruddin tarbiyasiga topşirgan.
Inglizça maqolada uning uç öğli: Alim, Umar va Şohrux sanalgan. Özbekça va rusça maqolalarga köra, vafotidan keyin öğli Olimxon (1798–1810) hukmdor deb e'lon qilingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Norbötabiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1524 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANorbötabiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1524
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1524
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q3826591wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.